Het belangrijkste

Rickettsiose door een tekenbeet, ook vlekkoorts of spotted fever genoemd, is een groep infecties door Rickettsia-bacteriën. De ernstigste vorm, Rocky Mountain spotted fever in Noord- en Zuid-Amerika, begint met koorts en hoofdpijn en kan binnen enkele dagen levensgevaarlijk worden. Artsen geven doxycycline zodra ze eraan denken, zonder op uitslagen te wachten, omdat bloedtests in de eerste week vaak nog negatief zijn. In Nederland gaat het meestal om een infectie die op reis is opgelopen.

Wat is rickettsiose door een teek, in het kort?

  • Oorzaak: Rickettsia rickettsii en verwante rickettsia's, die een besmette teek met zijn beet doorgeeft. Het gaat niet van mens op mens over[1].
  • Namen: Rocky Mountain spotted fever (RMSF) in de Verenigde Staten, Braziliaanse vlekkoorts in Brazilië[5][7]; rond de Middellandse Zee mediterrane vlekkoorts (fièvre boutonneuse)[9]. Vlektyfus is een andere ziekte (zie hieronder).
  • Waar: in de hele Verenigde Staten, vooral van april tot september[1], en in Mexico, Midden- en Zuid-Amerika, waaronder Brazilië[5].
  • Hoe ernstig: ongeveer 5 tot 10% van de mensen met RMSF overlijdt nu nog, meer als de behandeling laat begint[5].
  • Belangrijkste tests: bloedbeeld en bloedchemie voor alarmsignalen, daarna antistoffen en soms een PCR ter bevestiging. Geen van deze tests mag de behandeling uitstellen[3].
  • Niet de ziekte van Lyme: de ziekte van Lyme is een andere tekenziekte, met een andere bacterie, een ander verloop en andere tests (zie verderop).

Wat zijn de symptomen van Rocky Mountain spotted fever?

De klachten beginnen 3 tot 12 dagen na de beet van een besmette teek[2]. De eerste dagen lijken op veel andere infecties, en daarom wordt de ziekte makkelijk gemist[1].

  • Vaak Plotselinge koorts en hoofdpijn, vaak met misselijkheid, braken, weinig eetlust, spierpijn en buikpijn[1][2]. Kinderen hebben minder vaak hoofdpijn[2].
  • Vaak Huiduitslag, meestal 2 tot 4 dagen na het begin van de koorts: kleine, platte, roze vlekjes op polsen, onderarmen en enkels, die zich uitbreiden naar de romp en soms de handpalmen en voetzolen[2]. Ongeveer 90% krijgt ze uiteindelijk, maar minder dan de helft in de eerste 3 dagen; puntvormige roodpaarse vlekjes (petechiën) komen meestal rond dag 5 of 6[2].
  • Mogelijk Zwelling rond de ogen en op de rug van de handen in de eerste dagen[2].
  • Zeldzaam Vanaf dag 5 zonder behandeling: verwardheid, ademhalingsproblemen, nierfalen, afstervende huid aan vingers en tenen, coma[2].

Maar 55 tot 60% van de patiënten herinnert zich een tekenbeet[5]. Geen beet en geen uitslag sluiten de ziekte dus niet uit: een late of ontbrekende uitslag hangt samen met een latere diagnose en meer sterfte[5].

Wanneer moet ik na een tekenbeet naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij koorts met verwardheid of ongewone sufheid, benauwdheid, heel weinig plassen of donkere, koude vingers of tenen: tekenen van ernstige ziekte[2].
  • Binnen 24 tot 48 uur, liefst dezelfde dag, bij koorts, flinke hoofdpijn of huiduitslag binnen twee weken na een tekenbeet of na tijd in bos, hoog gras of struiken, zeker na een reis[1][4]. Thuisarts adviseert dezelfde dag de huisarts of huisartsenpost te bellen als je na een tekenbeet ziek wordt met koorts, hoofdpijn en spierpijn[14]. Noem de teek en het land waar je was. De behandeling werkt het best in de eerste 5 dagen van de ziekte[4].
  • Bij je volgende afspraak als je een teek hebt verwijderd en je je goed voelt. Antibiotica alleen vanwege een beet worden niet aangeraden: let twee weken op koorts of huiduitslag[4].

Hoe krijg je rickettsiose, en wie loopt risico?

In de Verenigde Staten dragen drie tekensoorten R. rickettsii over: de Amerikaanse hondenteek, de Rocky Mountain-bosteek en de bruine hondenteek, die in delen van het zuidwesten en in Mexico voorkomt[1]. Maar ongeveer 1 op de 1.000 teken draagt de bacterie[6].

  • Vaak Buiten zijn in warme maanden, in bos, gras of struiken[1].
  • Mogelijk Een ernstig verloop is waarschijnlijker bij late behandeling, bij kinderen onder de 10 en bij G6PD-deficiëntie (een erfelijk enzymtekort in de rode bloedcellen)[2]. Kinderen zijn minder dan 6% van de gevallen, maar 22% van de sterfgevallen[2].
  • Mogelijk Risicogebieden: in Mexico en Brazilië zijn er ook uitbraken in steden, met een sterfte die boven de 50% kan komen, vaak door late behandeling; in Brazilië houden capibara's besmette teken dicht bij mensen[8].

Verwante soorten geven mildere vormen. In Brazilië komt de ernstige vorm (R. rickettsii) voor in het noorden van Paraná en in het zuidoosten, terwijl R. parkeri in gebieden met Atlantisch regenwoud milder verloopt[7]. Mediterrane vlekkoorts, door R. conorii en overgebracht door de bruine hondenteek, geeft meestal een zwart korstje op de plek van de beet, de "tache noire"[9], dat bij RMSF zeldzaam is[5].

Vlektyfus is iets anders. Epidemische vlektyfus komt door Rickettsia prowazekii en wordt overgebracht door de kleerluis, niet door teken[15]. Tyfus zonder "vlek" is weer een andere ziekte, door salmonella: zie onze uitleg over buiktyfus.

Wat is het verschil met de ziekte van Lyme? Beide volgen op een tekenbeet, maar RMSF kan binnen dagen ernstig worden en wordt al bij een vermoeden behandeld[4][5]. De ziekte van Lyme, door een andere bacterie, ontwikkelt zich langzamer, begint vaak met een rode ring en kent een andere teststrategie: lees onze uitleg over de ziekte van Lyme.

Welk bloedonderzoek doet de arts bij rickettsiose, en hoe lees ik de uitslag?

Gewone bloedwaarden bewijzen geen rickettsiose, maar laten wel het typische patroon zien: weinig bloedplaatjes, licht verhoogde leverwaarden, soms een laag natrium als de ziekte vordert, en een normaal of licht verhoogd aantal witte bloedcellen[5]. In het begin kunnen ze nog normaal zijn[2]. Hieronder een fictieve uitslag.

Bloeduitslag: fictief voorbeeld (Nederlandse opmaak)
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
Trombocyten92 x10^9/l150-400 x10^9/lL
Natrium131 mmol/l135-145 mmol/lL
ASAT78 U/l8-33 U/lH
Rickettsia (spotted fever-groep) IgG, IFAnegatief (< 1:64)negatief
  1. Trombocyten, met de vlag L (laag): onder 150 x10^9/l heet trombocytopenie[10], een typische bevinding bij vlekkoorts[5][7].
  2. Natrium, L: een lichte daling past bij een infectie die vordert[5], maar braken, diarree of sommige medicijnen kunnen natrium ook verlagen[11].
  3. ASAT, met de vlag H (hoog): een lichte stijging van ASAT en ALAT past in het beeld[5], maar is niet specifiek: hepatitis, spierschade of medicijnen geven hetzelfde[12].
  4. Antistoffen, negatief: te verwachten in de eerste week; het sluit de infectie niet uit[3]. De grens 1:64 is een voorbeeld.
  5. Referentiewaarden: voorbeelden van MedlinePlus[10][11][12]. De waarden van jouw laboratorium gelden.

Weinig bloedplaatjes, een laag natrium en hoge leverwaarden op dezelfde uitslag? BloodSense leest elke regel van je volledige uitslag, laat zien welke waarden bij elkaar passen en helpt je je vragen voor je arts voor te bereiden.

Laat mijn uitslag uitleggen

Dit is een patroon, geen diagnose. Het Braziliaanse ministerie van Volksgezondheid noemt dengue, leptospirose, hepatitis, malaria en hersenvliesontsteking als ziekten die erop lijken[7], en ook ernstige infecties zoals sepsis verlagen de bloedplaatjes. Lees meer over trombocyten, natrium in het bloed en te hoge leverwaarden. In het ziekenhuis komen er vaak kreatinine voor de nieren, de protrombinetijd en urineonderzoek bij[6]. Labwaarden mogen niet bepalen of de behandeling vroeg begint[5].

Hoe wordt rickettsiose bevestigd: antistoffen, viervoudige stijging en PCR?

De referentietest is een IgG-antistoftest met indirecte immunofluorescentie (IFA)[3]. Drie valkuilen:

  • Te vroeg: in de eerste week ontbreken antistoffen vaak; een negatieve eerste test is nooit een reden om met de behandeling te stoppen[3].
  • Eén buisje is niet genoeg: voor bevestiging zijn twee monsters nodig met 2 tot 10 weken ertussen (liefst 2 tot 4), met minstens een viervoudige stijging[3][5]. Eén hoge uitslag bewijst nooit een recente infectie[5].
  • Oude antistoffen en kruisreacties: antistoffen kunnen tot vier jaar hoog blijven, in sommige gebieden heeft 10% of meer van gezonde mensen verhoogde waarden, en de meeste laboratoria kunnen de rickettsia-soorten niet uit elkaar houden[3].

Een test op IgM-antistoffen is minder specifiek dan IgG-antistoffen en hoort niet alleen te worden gebruikt[3][5]. Een PCR zoekt het DNA van de bacterie: in bloed is die minder gevoelig dan in een huidbiopt van de uitslag, een negatieve uitslag sluit de ziekte niet uit, en doxycycline maakt de PCR minder gevoelig[3][5]. De bevestiging komt vaak pas als je al beter bent[3].

Welke bloedwaarden worden tijdens en na de behandeling herhaald?

Met doxycycline zakt de koorts meestal binnen 24 tot 48 uur[4]. In het ziekenhuis worden bloedbeeld, natrium, nier- en leverwaarden vaak herhaald om het herstel te volgen. Het tweede antistofmonster, weken later, bevestigt de diagnose[3].

De meeste mensen zonder vroege schade aan de bloedvaten herstellen volledig, en R. rickettsii geeft geen chronische infectie[2]. Na een ernstig verloop houden sommigen zenuwschade, gehoorverlies of orgaanschade over, of is een amputatie nodig[1][2]; zij hebben langer nazorg nodig.

Hoe wordt Rocky Mountain spotted fever behandeld?

Hier staan geen doseringen: je arts kiest de behandeling.

  • Doxycycline, al bij een vermoeden gestart, is de eerste keus voor volwassenen en kinderen van alle leeftijden[4], zonder op uitslagen te wachten[3][5]. Wie na dag 5 wordt behandeld, overlijdt vaker; bij behandeling op dag 8 of 9 overleed 40 tot 50%[5].
  • Kinderen: korte kuren verkleurden de tanden niet in een onderzoek bij 89 kinderen[5].
  • Duur: tot minstens 3 dagen na het einde van de koorts, met een minimum van 5 tot 7 dagen[4].
  • Zwangerschap en allergie: doxycycline schaadt het ongeboren kind waarschijnlijk niet, maar voor- en nadelen worden besproken; bij een allergie kan soms onder toezicht worden gedesensibiliseerd[4].
  • Geen sulfonamiden: die kunnen de ziekte verergeren[4]. Ernstige gevallen horen in het ziekenhuis[7].

Hoe voorkom ik rickettsiose door een teek?

Er is geen vaccin[1]. Voorkomen betekent tekenbeten vermijden, bij jezelf, je huisdieren en in je tuin[1].

  • Draag in tekengebieden, ook op reis, lange mouwen en een lange broek en gebruik een insectenwerend middel.
  • Controleer na tijd buiten je lichaam, je kinderen en je hond op teken; bescherm honden met een tekenmiddel op advies van de dierenarts[1].
  • Haal een teek snel weg met een puntig pincet, dicht bij de huid, en trek hem er rustig uit zonder te draaien[14]. Snel verwijderen verkleint de kans op besmetting[7].
  • Noteer datum en plaats van de beet en let twee weken op koorts of huiduitslag[4].

Vragen voor je arts

  1. Kan mijn koorts een rickettsiose zijn, en moet ik nu met doxycycline beginnen?
  2. Welke waarden in mijn bloedbeeld en bloedchemie passen bij deze infectie?
  3. Wanneer moet het tweede antistofmonster worden afgenomen?
  4. Bij welke alarmsignalen moet ik naar de spoedeisende hulp?
  5. Moeten mijn bloedplaatjes, natrium of leverwaarden opnieuw worden geprikt, en wanneer?
  6. Moeten mijn reisgenoten of mijn hond op teken worden gecontroleerd?

Veelgestelde vragen

Is rickettsia besmettelijk?

Nee. Rocky Mountain spotted fever gaat alleen via tekenbeten over, niet van mens op mens[1].

Herstel je volledig van Rocky Mountain spotted fever?

Ja, de meeste mensen wel, vooral als doxycycline vroeg begint. Blijvende schade treft vooral mensen met een ernstig verloop en schade aan de bloedvaten[2].

Moet ik na een tekenbeet meteen antibiotica nemen?

Nee. Antibiotica na een beet worden niet aangeraden om RMSF te voorkomen. Let de twee weken erna op koorts of huiduitslag en ga naar de huisarts als die verschijnen[4].

Is vlektyfus hetzelfde als vlekkoorts?

Nee. Epidemische vlektyfus komt door R. prowazekii, verspreid door de kleerluis; het is sinds 2008 geen meldingsplichtige ziekte meer in Nederland[15]. Vlekkoorts zoals RMSF komt door andere rickettsia's en wordt door teken overgebracht[1].

Gerelateerde artikelen

  1. Centers for Disease Control and Prevention. About Rocky Mountain spotted fever. 15 mei 2024. cdc.gov (geraadpleegd 5 november 2026)
  2. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical signs and symptoms of Rocky Mountain spotted fever. 15 mei 2024. cdc.gov (geraadpleegd 5 november 2026)
  3. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical testing and diagnosis for Rocky Mountain spotted fever. 15 mei 2024. cdc.gov (geraadpleegd 5 november 2026)
  4. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical care of Rocky Mountain spotted fever. 6 maart 2025. cdc.gov (geraadpleegd 5 november 2026)
  5. Biggs HM, Behravesh CB, Bradley KK, et al. Diagnosis and management of tickborne rickettsial diseases: Rocky Mountain spotted fever and other spotted fever group rickettsioses, ehrlichioses, and anaplasmosis — United States. MMWR Recomm Rep. 2016;65(2):1-44. doi:10.15585/mmwr.rr6502a1 (geraadpleegd 5 november 2026)
  6. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Rocky Mountain spotted fever. Herzien 12 mei 2025. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 5 november 2026)
  7. Ministério da Saúde (Brazilië). Febre maculosa. gov.br (geraadpleegd 5 november 2026)
  8. Foley J, López-Pérez AM, Álvarez-Hernández G, et al. A wolf at the door: the ecology, epidemiology, and emergence of community- and urban-level Rocky Mountain spotted fever in the Americas. Am J Vet Res. 2025;86(3). doi:10.2460/ajvr.24.11.0368 (geraadpleegd 5 november 2026)
  9. Spernovasilis N, Markaki I, Papadakis M, et al. Mediterranean spotted fever: current knowledge and recent advances. Trop Med Infect Dis. 2021;6(4):172. doi:10.3390/tropicalmed6040172 (geraadpleegd 5 november 2026)
  10. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Platelet count. Herzien 3 februari 2025. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 5 november 2026)
  11. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Sodium blood test. Herzien 6 november 2025. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 5 november 2026)
  12. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Aspartate aminotransferase (AST) blood test. Herzien 1 januari 2025. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 5 november 2026)
  13. RIVM. Tekenbeten. rivm.nl (geraadpleegd 5 november 2026)
  14. Thuisarts.nl (NHG). Hoe verwijder ik een teek? Laatst gewijzigd 8 april 2026. thuisarts.nl (geraadpleegd 5 november 2026)
  15. RIVM, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding. LCI-richtlijn Epidemische vlektyfus. lci.rivm.nl (geraadpleegd 5 november 2026)
  16. Rijksoverheid. Wanneer betaal ik een eigen risico voor mijn zorg? rijksoverheid.nl (geraadpleegd 5 november 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt het advies van een arts niet; een arts beoordeelt je uitslagen samen met je klachten, tekenbeet, reizen en onderzoek.