In het kort

Een HLA-typering leest je HLA-genen (humane leukocytenantigenen): de "weefselkenmerken" waarmee je afweer je eigen cellen herkent. De test wordt om drie redenen gedaan: om een donor te zoeken voor een transplantatie, om een gen te bekijken dat samenhangt met een ziekte (zoals HLA-B27), of om te controleren of een medicijn veilig is. Een HLA-uitslag is niet hoog of laag: het is een lijst van genvarianten of een "aangetoond / niet aangetoond", en hij verandert je hele leven niet.

Hoe lees je de HLA-uitslag op je labformulier?

Je krijgt één set HLA-genen van je vader en één van je moeder[3][12]. Het lab meldt ze op twee manieren: een kort antwoord over één variant, of een volledige typering van elk gen. Hieronder een fictieve uitslag in Nederlands formaat.

Fictief voorbeeld van een HLA-uitslag (Nederlands formaat), volwassene onderzocht vanwege rugpijn en darmklachten
BepalingUitslagReferentiewaardeMarkering
HLA-B27AangetoondNiet aangetoond-
HLA-DQ2Niet aangetoondNiet aangetoond-
HLA-DQ8Niet aangetoondNiet aangetoond-
HLA-typering klasse I, hoge resolutieA*02:01, A*24:02; B*07:02, B*27:05; C*07:02, C*02:02Geen referentie-
  1. Geen pijltje omhoog of omlaag: een HLA-gen is er of het is er niet. "Aangetoond" betekent niet "afwijkend"; het zegt alleen dat je die variant draagt.
  2. HLA-B27 aangetoond: in de Verenigde Staten draagt ongeveer 6,1% van de volwassenen het, de meesten gezond[5]. Het vergroot de kans op sommige vormen van gewrichtsontsteking, maar bewijst op zichzelf niets[6].
  3. HLA-DQ2 en DQ8 niet aangetoond: coeliakie wordt zeer onwaarschijnlijk[10].
  4. Typeringsregel: twee uitslagen per gen, één van elke ouder. In "B*27:05" is B het gen, 27 de allelgroep (de "B27-familie") en 05 het precieze eiwit[2].

Een HLA-regel naast CRP, BSE of een bloedbeeld? BloodSense legt je hele labuitslag regel voor regel uit en helpt je vragen voor je arts voor te bereiden.

Laat mijn uitslag uitleggen

Waarvoor wordt een HLA-typering gedaan?

HLA-eiwitten zitten op de buitenkant van bijna al je cellen. Je afweersysteem gebruikt ze om te herkennen wat bij jou hoort en wat vreemd is[3][12]. Daarom tellen dezelfde genen in drie heel verschillende situaties.

  • Transplantatie. Bij een stamcel- of beenmergtransplantatie geldt: hoe beter donor en patiënt qua HLA passen, hoe beter. Elke volle broer of zus heeft 1 kans op 4 om volledig te passen[12], en ongeveer 7 op de 10 patiënten hebben geen volledig passende donor in de familie[3]. Bij een nier komen er een kruisproef en een zoektocht naar antistoffen tegen de donor bij[4]. Je bloedgroep (ABO) is een aparte test.
  • Genen die samenhangen met een ziekte. HLA-B27 bij de ziekte van Bechterew en verwante vormen van artritis, HLA-DQ2/DQ8 bij coeliakie, HLA-B51 bij de ziekte van Behçet, HLA-DQB1*06:02 bij narcolepsie.
  • Medicijnveiligheid (farmacogenetica). Een paar HLA-varianten voorspellen sterk een ernstige allergische reactie op één bepaald medicijn. De test gebeurt daarom vóór de eerste dosis[7][8][9].

Wat zijn normale HLA-uitslagen?

Er bestaat geen normaalwaarde. Iedereen draagt een mix van HLA-varianten, en er zijn er duizenden[1]. Wat telt is welke variant de test zocht, en waarom. De tabel toont de belangrijkste uitslagen; de uitslag van je eigen lab en de uitleg van je arts gaan voor.

Veelvoorkomende HLA-uitslagen en wat ze betekenen
Uitslag op het formulierBelangrijkste redenWat "aangetoond" betekentBron
HLA-B27Rugpijn, oogontsteking, gewrichtsontstekingGrotere kans op spondyloartritis; bij 6,1% van de Amerikaanse volwassenenMedlinePlus[6]; NHANES 2009[5]
HLA-DQ2 / HLA-DQ8Coeliakie, twijfelgevallenCoeliakie is mogelijk, niet bevestigd; "niet aangetoond" maakt het zeer onwaarschijnlijkNIDDK[10]
HLA-B*57:01Vóór abacavir (hiv-behandeling)Abacavir hoort niet gebruikt te wordenPREDICT-1-studie[7]
HLA-B*58:01Vóór allopurinol (jicht)Grotere kans op een ernstige huidreactieAmerican College of Rheumatology[8]
HLA-B*15:02, HLA-A*31:01Vóór carbamazepine (epilepsie, zenuwpijn)Carbamazepine wordt vermeden als je het nog nooit hebt gebruiktCPIC[9]
Volledige typering (A, B, C, DRB1, DQB1…)TransplantatieGeen "aangetoond": de typering wordt vergeleken met die van een donorNMDP[3]; overzicht[4]

Lage of hoge resolutie? Lage resolutie geeft alleen de allelgroep (bijvoorbeeld "B27"). Hoge resolutie voegt het tweede getal toe, het precieze eiwit (bijvoorbeeld "B*27:05")[2]. Voor een ziektegen is de groep meestal genoeg; bij transplantatie en medicijnveiligheid is vaak meer detail nodig.

Wat betekent een positieve HLA-uitslag, zoals HLA-B27 positief?

Een positieve (aangetoonde) uitslag is een risicofactor of een veiligheidssignaal, nooit een diagnose. De aandoeningen die bij elke uitslag het vaakst ter sprake komen:

  • Vaak HLA-B27 bij een gezond iemand. Veel dragers zijn gezond[6]: in de VS draagt ongeveer 6,1% van de volwassenen het[5]. Het telt alleen mee naast ontstekingsrugpijn, beeldvorming en ontstekingswaarden zoals de CRP of de bezinking (BSE).
  • Vaak HLA-DQ2 of DQ8 positief. De meeste mensen met deze varianten krijgen nooit coeliakie; de diagnose rust op antistoffen in het bloed en vaak een biopt van de darm[10]. Lees meer over coeliakie en glutenintolerantie.
  • Mogelijk HLA-B27 met klachten: de ziekte van Bechterew, artritis psoriatica, reactieve artritis, gewrichtsontsteking bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, sacroiliitis of uveïtis (oogontsteking)[6]. Zie ook psoriasis.
  • Mogelijk Een variant voor medicijnveiligheid (B*57:01, B*58:01, B*15:02). In de PREDICT-1-studie met 1.956 mensen met hiv droeg 5,6% HLA-B*57:01; door hen geen abacavir te geven daalde bevestigde overgevoeligheid van 2,7% naar 0%[7]. HLA-B*58:01 komt voor bij ongeveer 7,4% van de mensen met een Han-Chinese, Koreaanse of Thaise afkomst, 3,8% van de Afro-Amerikanen en 0,7% van de witte en Latijns-Amerikaanse Amerikanen[8]. HLA-B*15:02 is het vaakst te vinden bij Oost-Aziatische (6,9%), Oceanische en Zuid- of Centraal-Aziatische bevolkingsgroepen, en bij minder dan 1% van de mensen van Europese afkomst[9].
  • Zeldzaam HLA-DQB1*06:02 bij narcolepsie. De meeste mensen met narcolepsie dragen het, vooral bij kataplexie[11], maar het is geen diagnose: zie narcolepsie.

Een negatieve uitslag stelt in twee gevallen gerust: coeliakie wordt zeer onwaarschijnlijk[10], en een negatieve HLA-B*57:01-test had een negatief voorspellende waarde van 100% voor bevestigde overgevoeligheid voor abacavir[7]. Een negatieve HLA-B27 sluit spondyloartritis niet uit.

Waar let je op voor een HLA-test?

  • Niet nuchter: je hoeft je niet voor te bereiden[6]. Soms gebruikt het lab wangslijm (wattenstaafjes) in plaats van bloed[12][13]. Meer over nuchter bloedprikken.
  • Is het de juiste test? "HLA-B27" en "HLA-typering" zijn niet dezelfde aanvraag. Vraag welke genen worden onderzocht en met welke resolutie[2].
  • Test vóór de eerste dosis: de waarde van de test op HLA-B*57:01, B*58:01 en B*15:02 zit vóór de start van het medicijn[7][9]. Na meer dan 3 maanden carbamazepine zonder reactie is het risico zeer klein, maar niet nul[9].
  • Bij een transplantatie: vertel over zwangerschappen, bloedtransfusies en een eerdere transplantatie. Die kunnen HLA-antistoffen geven die de kruisproef veranderen[4].
  • Bewaar je uitslag: je HLA-genen veranderen niet, dus een oude uitslag blijft geldig. Laat hem zien aan elke nieuwe voorschrijver.

Wanneer moet je met een HLA-uitslag naar de dokter?

Wanneer naar de dokter

  • Spoed: bel 112 bij huiduitslag die zich uitbreidt, met blaren, vervellende huid, zweren in mond of ogen, of koorts nadat je met een nieuw medicijn bent begonnen, zoals carbamazepine of allopurinol: tekenen van het syndroom van Stevens-Johnson[9].
  • Binnen 24 tot 48 uur (buiten kantooruren de huisartsenpost) bij een pijnlijk rood oog met wazig zien of lichtschuwheid als je HLA-B27 draagt (mogelijk uveïtis)[6], of bij koorts, huiduitslag of je ziek voelen in de eerste weken van abacavir[7].
  • Bij je volgende afspraak bij een positieve HLA-B27 met rugpijn die al maanden duurt, een positieve DQ2/DQ8 met darmklachten, of vragen over een passende donor.

Vragen voor je arts

  1. Waarom wordt deze HLA-test gedaan: voor een transplantatie, een ziekte of een medicijn?
  2. Welke genen worden onderzocht, en met welke resolutie?
  3. Wat doen we als de uitslag positief is, en als hij negatief is?
  4. Passen mijn andere uitslagen (CRP, antistoffen, scans) bij de diagnose?
  5. Moeten mijn familieleden ook getest worden?

Veelgestelde vragen

Moet een HLA-test herhaald worden?

Meestal niet. HLA-genen zijn erfelijk en blijven je hele leven hetzelfde[3]. Transplantatieteams typeren soms opnieuw om een match te bevestigen; het onderzoek naar antistoffen wordt wel herhaald.

Kunnen mijn ouders of kinderen mijn donor zijn?

Ja, als half passende (haplo-identieke) donor: je deelt de helft van je HLA met elke ouder en elk kind[3].

Is HLA-typering hetzelfde als een bloedgroep?

Nee. De bloedgroep (ABO, resus) gaat over rode bloedcellen; HLA gaat over kenmerken op de meeste andere cellen en wordt vooral bij transplantaties vergeleken.

Kan een DNA-test voor thuis een HLA-test vervangen?

Niet voor medische beslissingen. Keuzes over transplantatie en medicijnveiligheid vragen een gevalideerde test die je behandelteam aanvraagt, met de resolutie die zij nodig hebben.

Verwante onderzoeken en artikelen

Bronnen

  1. Marsh SGE, Albert ED, Bodmer WF, et al. Nomenclature for factors of the HLA system, 2010. Tissue Antigens. 2010;75(4):291-455. doi:10.1111/j.1399-0039.2010.01466.x (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  2. WHO Nomenclature Committee for Factors of the HLA System. Naming of HLA alleles. hla.alleles.org (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  3. NMDP. What is HLA? HLA basics, typing and matching. nmdp.org (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  4. Althaf MM, El Kossi M, Jin JK, et al. Human leukocyte antigen typing and crossmatch: a comprehensive review. World J Transplant. 2017;7(6):339-48. doi:10.5500/wjt.v7.i6.339 (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  5. Reveille JD, Hirsch R, Dillon CF, et al. The prevalence of HLA-B27 in the US: data from the US National Health and Nutrition Examination Survey, 2009. Arthritis Rheum. 2012;64(5):1407-11. doi:10.1002/art.33503 (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  6. MedlinePlus. HLA-B27 antigen. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  7. Mallal S, Phillips E, Carosi G, et al. HLA-B*5701 screening for hypersensitivity to abacavir. N Engl J Med. 2008;358(6):568-79. doi:10.1056/NEJMoa0706135 (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  8. FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T, et al. 2020 American College of Rheumatology guideline for the management of gout. Arthritis Care Res (Hoboken). 2020;72(6):744-60. doi:10.1002/acr.24180 (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  9. Phillips EJ, Sukasem C, Whirl-Carrillo M, et al. Clinical Pharmacogenetics Implementation Consortium guideline for HLA genotype and use of carbamazepine and oxcarbazepine: 2017 update. Clin Pharmacol Ther. 2018;103(4):574-81. doi:10.1002/cpt.1004 (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  10. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Diagnosis of celiac disease. niddk.nih.gov (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  11. MedlinePlus Genetics. Narcolepsy. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (in het Engels; geraadpleegd op 8 november 2026)
  12. Stichting Matchis. HLA. matchis.nl (geraadpleegd op 8 november 2026)
  13. Maastricht UMC+. HLA-typering (patiëntenfolder). info.mumc.nl (geraadpleegd op 8 november 2026)
  14. Rijksoverheid. Eigen risico zorgverzekering. rijksoverheid.nl (geraadpleegd op 8 november 2026)
  15. KNMP. Dossier Farmacogenetica. knmp.nl (geraadpleegd op 8 november 2026)

Dit artikel geeft algemene informatie over gezondheid. Het vervangt geen lichamelijk onderzoek, diagnose of behandeling. Begin, stop of verander nooit een medicijn vanwege een HLA-uitslag zonder overleg met je arts of apotheker.