Vijfde ziekte (parvovirus B19): symptomen, zwangerschap en bloedonderzoek

In het kort
De vijfde ziekte is een veelvoorkomende, meestal onschuldige infectie met het parvovirus B19: vuurrode wangen en vlekjes bij kinderen, pijnlijke gewrichten bij volwassenen. Belangrijk wordt het in de zwangerschap, bij bloedziekten zoals sikkelcelziekte en bij een verminderde afweer. Dan laten IgM, IgG en soms een PCR zien of de infectie recent is, lang geleden, of nooit doorgemaakt.
Wat is de vijfde ziekte (parvovirus B19)?
Het parvovirus B19 komt alleen bij mensen voor. Het richt zich op de cellen in het beenmerg waaruit rode bloedcellen ontstaan; daardoor kan het bloedbeeld soms, zelden ernstig, dalen[6][13]. De ziekte heet zo omdat ze vroeger de vijfde was in een lijst met vlekjesziekten[14].
| Onderwerp | Belangrijkste feiten |
|---|---|
| Andere namen | Erythema infectiosum, parvovirus B19-infectie, in het Engels "slapped cheek syndrome"[11][14] |
| Hoe vaak | 60 tot 70% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft antistoffen van een eerdere infectie. Begin 2024 steeg het aantal mensen met vijfde ziekte in Nederland, met een piek in april 2024[14] |
| Wie krijgt het | Vooral kinderen van 4 tot 10 jaar, vaak in de lente en het begin van de zomer; om de 3 tot 5 jaar is er een epidemie. Volwassenen kunnen het van hen krijgen[14][15] |
| Belangrijkste tests | Parvovirus B19 IgM en IgG, een PCR op het DNA van het virus, en bij vermoeden van bloedarmoede een volledig bloedbeeld met reticulocyten[6][13] |
| Behandeling | Rust en verlichting van klachten; transfusie of immunoglobulinen alleen in bepaalde situaties[9][13] |
Wat zijn de symptomen van de vijfde ziekte?
Ongeveer 1 op de 4 mensen met het virus merkt er niets van[1]. Komen er wel klachten, dan meestal in twee stappen: eerst iets dat op een verkoudheid lijkt, een paar dagen later de vlekjes. Tussen besmetting en de eerste klachten zitten meestal 4 tot 14 dagen, soms tot 21 dagen[13].
- Vaak Begin als een verkoudheid: lichte koorts, hoofdpijn, loopneus, keelpijn[1][10].
- Vaak Vuurrode wangen bij kinderen, daarna roze-rode vlekjes op buik, rug, billen, armen en benen, die samen grotere vlekken vormen. Ze kunnen jeuken en zijn op een bruine of zwarte huid moeilijker te zien[10][15]. Na ongeveer een week verdwijnen de vlekjes, maar ze kunnen nog drie weken lang terugkomen door warmte, kou of inspanning[14].
- Vaak Pijnlijke, stijve gewrichten bij volwassenen, vooral in handen en voeten, met weinig of geen vlekjes. Dat duurt meestal 1 tot 3 weken, bij sommige vrouwen maanden, en gaat vanzelf over zonder schade[1][14].
- Mogelijk Bleek en erg moe door een plotselinge daling van rode bloedcellen bij mensen van wie de rode bloedcellen al kort leven, zoals bij sikkelcelziekte, thalassemie of hereditaire sferocytose[14].
- Zeldzaam Langdurige bloedarmoede bij een sterk verminderde afweer (leukemie, transplantatie, hiv)[1][6].
Wanneer naar de dokter?
- Spoed: bel 112 bij flauwvallen, ernstige benauwdheid of een heel bleke huid met extreme moeheid, vooral bij iemand met sikkelcelziekte of een andere bloedziekte: dat kunnen tekenen zijn van ernstige bloedarmoede[10].
- Binnen 24 tot 48 uur (buiten kantooruren de huisartsenpost) bel je je verloskundige of huisarts als je zwanger bent en nieuwe vlekjes of gewrichtspijn krijgt, of als iemand in je gezin of op je werk de vijfde ziekte heeft; en ook als je een bloedziekte of verminderde afweer hebt en koorts of klachten krijgt[1][14].
- Bij je volgende afspraak als gewrichtspijn langer dan een paar weken duurt, of bij een positieve parvovirus-uitslag die je niet begrijpt.
Hoe besmettelijk is de vijfde ziekte, en wie loopt risico?
Het virus zit in de keel en verspreidt zich door hoesten, niezen en praten, vooral bij lang of intensief contact zoals in een gezin, de kinderopvang of op school[14]. Je bent besmettelijk in de week vóór de vlekjes, als het nog op een verkoudheid lijkt. Heeft een kind vlekjes, dan kan het het virus niet meer doorgeven[15]. Thuisblijven helpt daarom niet: een kind dat zich goed voelt, mag gewoon naar opvang of school (ook volwassenen kunnen gewoon werken)[14]. Zeldzamer gaat het virus over via bloedtransfusie, transplantatie of tatoeëren, en van een zwangere op haar kind[13].
Wie de vijfde ziekte heeft gehad, kan het niet opnieuw krijgen[14]. Extra aandacht is nodig voor:
- Zwangeren zonder afweer. Het virus kan bij de baby ernstige bloedarmoede en vochtophoping (hydrops foetalis) geven[3][7]. De kans op hydrops is 5 tot 10% bij een infectie in de eerste 12 weken, minder dan 5% tussen week 13 en 20, en minder dan 1% na 20 weken[13]. De CDC noemt een totale kans op problemen voor de baby van ongeveer 5 tot 10%[4].
- Mensen met hemolytische anemie (sikkelcelziekte, thalassemie, sferocytose). Het virus stopt de aanmaak van rode bloedcellen ongeveer een week, en hun kortlevende rode bloedcellen kunnen dat gat niet overbruggen: het hemoglobine daalt snel, een "aplastische crisis"[6][13].
- Mensen met een sterk verminderde afweer (leukemie, andere kankers, orgaantransplantatie, hiv, chemotherapie), die het virus soms niet opruimen en een chronische bloedarmoede krijgen[6][13].
De vijfde ziekte is geen rodehond: ook rodehond is gevaarlijk in de zwangerschap, maar daartegen beschermt de BMR-vaccinatie. Andere kinderziektes met vlekjes zijn mazelen, roodvonk en hand-voet-mondziekte.
Hoe stel je de vijfde ziekte vast, en hoe lees je het bloedonderzoek?
Bij een kind met typische vlekjes is geen test nodig[11]. Bloedonderzoek gebeurt als de uitslag de zorg verandert: in de zwangerschap, bij bloedarmoede, bij een verminderde afweer[13]. Het lichaam maakt IgM-antistoffen 10 tot 12 dagen na de besmetting; die blijven meestal 2 tot 3 maanden positief. IgG-antistoffen verschijnen ongeveer twee weken na de besmetting en blijven meestal levenslang[6]. Hieronder een fictieve uitslag van een vrouw die 18 weken zwanger is en van wie het kind de vijfde ziekte had.
| Bepaling | Uitslag | Referentie | Vlag |
|---|---|---|---|
| Parvovirus B19 IgM | positief (index 4,2) | negatief: <0,9 | POS |
| Parvovirus B19 IgG | positief (index 2,6) | negatief: <0,9 | |
| Hemoglobine | 7,2 mmol/L | 6,8-9,3 mmol/L |
- IgM positief, met de vlag POS: wijst op een infectie in de afgelopen weken tot maanden[6].
- IgG tegelijk positief: het lichaam is met de blijvende afweer begonnen; samen met IgM past dit bij een recente infectie, niet bij een oude[8].
- Hemoglobine normaal: het bloed van de moeder is in orde; de controle gaat over de baby, met echo's[8].
- Referentie: elk lab gebruikt eigen tests en grenzen, en zwangerschap kan sommige tests beïnvloeden; de grens op jouw uitslag is de grens die geldt[13].
IgM en IgG naast elkaar op je uitslag, en nog een bloedbeeld erbij? BloodSense leest je hele uitslag en legt regel voor regel uit wat elke antistof en elke bloedwaarde betekent, voordat je met je arts of verloskundige praat.
Leg mijn uitslag uit| IgM | IgG | Wat het meestal betekent | Bron |
|---|---|---|---|
| negatief | positief | Eerdere infectie: beschermd; het virus schaadt deze zwangerschap niet | SOGC 2014[8] |
| positief | positief | Recente infectie, in de afgelopen weken tot enkele maanden | SOGC 2014[8], Heegaard 2002[6] |
| positief | negatief | Heel recente infectie, of soms vals-positief: bij een herhaling hoort IgG binnen enkele weken te verschijnen | Heegaard 2002[6] |
| negatief | negatief | Niet beschermd en niet besmet, als er genoeg tijd sinds het contact is verstreken; contact vermijden | SOGC 2014[8] |
Bij een sterk verminderde afweer ontbreekt IgM soms; dan zoekt men het virus zelf met een PCR. Het DNA van het virus na een infectie ook bij gezonde mensen nog jarenlang in lage concentraties in het bloed blijven, dus een zwak positieve PCR bewijst op zich geen nieuwe infectie[13]. Bij een aplastische crisis zit de aanwijzing in het bloedbeeld: een laag hemoglobine en bijna geen reticulocyten, de jonge rode bloedcellen; die herstellen 7 tot 10 dagen later[6]. Parvovirus B19 hoort bij de "andere" infecties van het TORCH-onderzoek, maar wordt meestal los getest na een contact[8].
Welke controles zijn nodig na een parvovirus-infectie?
- De meeste mensen: geen controles; de ziekte gaat vanzelf over[14].
- Zwangerschap met een recente infectie in de eerste 20 weken: verwijzing naar een gynaecoloog[13], met echo's om de 1 tot 2 weken tot 12 weken na de infectie. Een Dopplermeting van de bloedstroom in een hersenslagader van de baby (arteria cerebri media) spoort bloedarmoede en hydrops op[8].
- Sikkelcelziekte en andere hemolytische anemieën: een bloedbeeld met reticulocyten, herhaald tot de aanmaak weer op gang komt. In Atlanta (VS) hadden in 2024 55 kinderen met sikkelcelziekte een aplastische crisis; hun hemoglobine daalde met een mediaan van 3,6 g/dL (ongeveer 2,2 mmol/L) en 78% had een bloedtransfusie nodig[5].
- Sterk verminderde afweer: hemoglobine en PCR, tot het virus is opgeruimd[9].
Hoe wordt de vijfde ziekte behandeld?
Er bestaat geen medicijn tegen het parvovirus B19[13][15]. De behandeling hangt af van wie besmet is:
- Verlichting van klachten voor de meeste mensen: rust, genoeg drinken, paracetamol bij koorts of pijn, een crème of zalf tegen jeuk[15]. Bij volwassenen met gewrichtspijn kan een ontstekingsremmende pijnstiller (NSAID) worden gebruikt[13]. Geef kinderen en tieners geen aspirine[10].
- Bloedtransfusie bij een sterke daling van het hemoglobine, zoals bij een aplastische crisis[5][13].
- Intraveneuze immunoglobulinen (IVIG), antistoffen van donoren, bij chronische bloedarmoede met een verminderde afweer. In een overzicht van 133 patiënten herstelde het hemoglobine na de eerste kuur bij 93%, maar bij ongeveer een derde kwam de bloedarmoede terug[9].
- Bloedtransfusie bij de baby in de baarmoeder bij ernstige bloedarmoede of hydrops, in Nederland in het LUMC in Leiden[13]. Het LUMC zag er in 2024 meer na parvovirus B19[16]. In een Duits onderzoek bij 1.018 besmette zwangeren overleefden 11 van de 13 behandelde baby's met ernstige hydrops; alle onbehandelde overleden[7].
Kun je de vijfde ziekte voorkomen, en wat als je zwanger bent?
Er is geen vaccin[2][14]. Omdat het virus zich verspreidt voordat iemand iets merkt, is goede hoest- en handhygiëne de belangrijkste bescherming[13][14].
- Was je handen goed en vaak, zeker in de kinderopvang, op school en in de zorg[2].
- Nies en hoest in je elleboog of in een zakdoek, en raak je ogen, neus en mond zo min mogelijk aan[13].
- Ben je minder dan 20 weken zwanger en heeft iemand in je gezin of op je werk de vijfde ziekte? Overleg met je verloskundige: met bloedonderzoek kun je zien of je al beschermd bent[13][14].
- Werk je in de kinderopvang, het onderwijs of de zorg? Dan kan een bepaling van IgM (en eventueel IgG) vroeg in de zwangerschap zinvol zijn[16].
- Een test voor alle zwangeren wordt niet aangeraden; testen hoort bij contact of klachten[8].
Het risico voor de baby gaat vooral over de eerste helft van de zwangerschap. In het Duitse onderzoek overleed 11% van de baby's bij een infectie vóór 20 weken en geen enkele bij een infectie daarna; hydrops kwam in totaal bij 3,9% voor[7]. De meeste baby's worden gezond geboren, zonder blijvende gevolgen[3]. Ook tegen sommige andere infecties die in de zwangerschap worden gecontroleerd, zoals het cytomegalovirus, bestaat geen vaccin.
Vragen voor je arts of verloskundige
- Betekent mijn IgM- en IgG-uitslag een recente infectie, een oude, of geen bescherming?
- Wanneer ben ik waarschijnlijk besmet, vergeleken met mijn zwangerschapsduur?
- Hoe vaak krijg ik een echo, en hoe lang?
- Kan ik mijn werk in de kinderopvang of op school blijven doen?
- Heb ik een PCR nodig vanwege mijn behandeling of afweer?
Veelgestelde vragen
Kun je de vijfde ziekte twee keer krijgen?
Nee. Wie de vijfde ziekte heeft gehad, is levenslang beschermd en kan het niet opnieuw krijgen of doorgeven[14].
Kan ik parvovirus krijgen van mijn hond of kat?
Nee. De parvovirussen van honden en katten besmetten alleen dieren; het parvovirus B19 besmet alleen mensen[6].
Wat is het verschil tussen de vijfde en de zesde ziekte?
De zesde ziekte wordt veroorzaakt door een ander virus, het humaan herpesvirus 6, vooral bij baby's tussen 6 maanden en 1 jaar. Eerst komt hoge koorts gedurende 3 tot 7 dagen; de vlekjes verschijnen als de koorts zakt en beginnen op de romp in plaats van op de wangen[12].
Gerelateerde artikelen
- Rodehond (rubella)De andere vlekjesziekte die in de zwangerschap telt, voorkomen door BMR.
- TORCH-onderzoek in de zwangerschapHoe IgG en IgM per infectie worden gelezen.
- ReticulocytenDe bloedwaarde die een aplastische crisis laat zien.
- BloedarmoedeOorzaken, klachten en het bloedonderzoek erachter.
- ZiektenAl onze artikelen over ziekten.
Bronnen
- Centers for Disease Control and Prevention. About Parvovirus B19. Bijgewerkt op 17 december 2025. cdc.gov (geraadpleegd op 20 november 2026)
- Centers for Disease Control and Prevention. Preventing Parvovirus B19. Bijgewerkt op 17 december 2025. cdc.gov (geraadpleegd op 20 november 2026)
- Centers for Disease Control and Prevention. Parvovirus B19 in Pregnancy. Bijgewerkt op 17 december 2025. cdc.gov (geraadpleegd op 20 november 2026)
- Centers for Disease Control and Prevention. Increase in Human Parvovirus B19 Activity in the United States. Health Alert Network Health Advisory CDCHAN-00514. 13 augustus 2024. cdc.gov (geraadpleegd op 20 november 2026)
- Yee ME, Kalmus GG, Patel AP, Payne JN, Tang A, Gee BE. Notes from the Field: Increase in Diagnoses of Human Parvovirus B19-Associated Aplastic Crises in Children and Adolescents with Sickle Cell Disease, Atlanta, Georgia, December 14, 2023-September 30, 2024. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2024;73:1090-1091. doi:10.15585/mmwr.mm7347a5 (geraadpleegd op 20 november 2026)
- Heegaard ED, Brown KE. Human parvovirus B19. Clin Microbiol Rev. 2002;15(3):485-505. doi:10.1128/CMR.15.3.485-505.2002 (geraadpleegd op 20 november 2026)
- Enders M, Weidner A, Zoellner I, Searle K, Enders G. Fetal morbidity and mortality after acute human parvovirus B19 infection in pregnancy: prospective evaluation of 1018 cases. Prenat Diagn. 2004;24(7):513-518. doi:10.1002/pd.940 (geraadpleegd op 20 november 2026)
- Crane J, Mundle W, Boucoiran I; Maternal Fetal Medicine Committee. Parvovirus B19 infection in pregnancy. J Obstet Gynaecol Can. 2014;36(12):1107-1116. doi:10.1016/S1701-2163(15)30390-X (geraadpleegd op 20 november 2026)
- Crabol Y, Terrier B, Rozenberg F, et al. Intravenous immunoglobulin therapy for pure red cell aplasia related to human parvovirus B19 infection: a retrospective study of 10 patients and review of the literature. Clin Infect Dis. 2013;56(7):968-977. doi:10.1093/cid/cis1046 (geraadpleegd op 20 november 2026)
- NHS. Slapped cheek syndrome. Herzien op 18 april 2024. nhs.uk (geraadpleegd op 20 november 2026)
- MedlinePlus Medical Encyclopedia. Fifth disease. National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 20 november 2026)
- MedlinePlus Medical Encyclopedia. Roseola. National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 20 november 2026)
- RIVM, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding. Parvovirus B19-infectie, LCI-richtlijn. Gepubliceerd op 17 december 2024, laatst gewijzigd op 9 februari 2026. lci.rivm.nl (geraadpleegd op 20 november 2026)
- RIVM. Vijfde ziekte. Gewijzigd op 18 juni 2026. rivm.nl (geraadpleegd op 20 november 2026)
- Thuisarts.nl (NHG). Mijn kind heeft de vijfde ziekte. thuisarts.nl (geraadpleegd op 20 november 2026)
- KNOV. Mogelijk meer vragen over vijfde ziekte (Parvovirus B19). 14 juni 2024. knov.nl (geraadpleegd op 20 november 2026)
- Rijksoverheid. Wanneer betaal ik een eigen risico voor mijn zorg? rijksoverheid.nl (geraadpleegd op 20 november 2026)
Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt niet het advies van een arts die je onderzoekt en al je uitslagen kent.



