Gele koorts is een virusinfectie die door muggen wordt overgebracht en kan variëren van een milde, griepachtige ziekte tot een levensbedreigende aanval op lever en nieren. De ziekte wordt verspreid door besmette muggen in delen van Afrika en Zuid-Amerika. Het gelekoortsvirus dankt zijn naam aan de geelzucht, het geel worden van huid en ogen, die bij de ernstigste vorm optreedt. Veel mensen die besmet raken, zijn maar kort ziek of merken niets; een kleinere groep krijgt een gevaarlijke tweede fase met bloedingen en falende organen. Het geruststellende deel van het verhaal: één prik met een zeer goed werkend vaccin kan je in principe je hele leven beschermen. In dit artikel lees je wat gele koorts is, hoe je de symptomen herkent, hoe het zich verspreidt, hoe artsen het met bloedonderzoek vaststellen, en wat behandeling, preventie en onderzoek te bieden hebben.

Wat is gele koorts?

Gele koorts is een tropische ziekte door het gelekoortsvirus, een flavivirus uit dezelfde familie als dengue, zika en het westnijlvirus. Het virus circuleert al eeuwen in tropische gebieden en veroorzaakte vroeger verwoestende epidemieën in steden, ook in havensteden in Amerika en Europa, voordat bekend was dat muggen het overbrengen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) komt het virus nu voor in 27 landen in Afrika ten zuiden van de Sahara en 13 landen in tropisch Zuid-Amerika, waar het ondanks het vaccin nog uitbraken geeft.

Omdat het bij deze familie hoort, deelt gele koorts de eerste klachten met andere tropische infecties. Reizigers die met koorts terugkomen, worden daarom vaak ook onderzocht op dengue, uitgelegd in ons artikel. De overlap is zo groot dat artsen ook denken aan het zikavirus uit ons artikel als iemand na een bezoek aan een risicogebied koorts en pijn krijgt. Wat gele koorts onderscheidt, is dat het bij een deel van de zieken de lever kan beschadigen en ernstige bloedingen kan geven.

Wat gebeurt er als je gele koorts krijgt? Symptomen

De meeste mensen met gele koorts merken weinig of niets: volgens het RIVM wordt ongeveer één op de tien besmette mensen ziek. Als je wel ziek wordt, beginnen de klachten volgens het RIVM twee tot negen dagen na een besmette muggenbeet, en meestal plotseling. Deze eerste fase geeft koorts, hoofdpijn, spierpijn, lage rugpijn, misselijkheid, uitputting, duizeligheid, rode ogen, een rode tong en een trage hartslag. De meeste mensen herstellen na drie tot vier dagen.

Het gevaar is dat 15 tot 25 procent van de patiënten, na een korte pauze van de klachten, een tweede en veel gevaarlijkere fase krijgt, schrijft het RIVM. Dan komt de koorts terug, beginnen lever en nieren te falen en kunnen er bloedingen ontstaan uit mond, neus, ogen of maag. Het RIVM noemt ook geelzucht, maagpijn, (bloed)overgeven, weinig plassen of donkere plas, een ontstoken hartspier, een lage bloeddruk of shock, coma en epileptische aanvallen. Een deel van de patiënten met ernstige klachten overlijdt. De tabel vat de klachten van beide fasen samen.

Symptoom	Hoe het meestal voelt
Koorts en rillingen	Plotseling hoge temperatuur aan het begin van de eerste fase, vaak met rillen
Hevige hoofdpijn en spierpijn	Sterke pijn in hoofd, rug en spieren die moeilijk te negeren is
Misselijkheid en overgeven	Een onrustige maag met weinig eetlust en soms overgeven
Geelzucht	Gele huid en geel oogwit, een waarschuwingsteken van de tweede fase
Donkere plas en buikpijn	Plas met de kleur van thee en buikpijn die erop wijzen dat de lever het zwaar heeft
Bloedingen	Bloeding uit tandvlees, neus, ogen of maag-darmkanaal bij ernstige ziekte

Hoe krijg je gele koorts, en welke landen hebben gele koorts?

Je krijgt gele koorts door de steek van een besmette mug; mensen besmetten elkaar niet direct door gewoon contact. Volgens GGDreisvaccinaties brengen muggen van het type Aedes en Haemagogus het virus over, en komt het alleen voor in Afrika en delen van Zuid- en Midden-Amerika. Het RIVM legt uit dat een mug besmet kan raken door een besmet mens of dier te prikken, maar alleen in de eerste drie tot vijf dagen van de ziekte; daarna kan die mug anderen besmetten. Wetenschappers onderscheiden drie overlappende kringlopen. In de jungle brengen bosmuggen zoals Haemagogus en Sabethes het virus over tussen apen, en mensen die in het bos werken of reizen kunnen gestoken worden. In steden verspreidt de gelekoortsmug (Aedes aegypti) het virus van mens tot mens; zo ontstaan grote epidemieën. Op de vochtige savannes van Afrika bestaat een tussenvorm.

Je risico hangt vooral af van waar je heen gaat en of je beschermd bent. Ongevaccineerde reizigers naar risicogebieden in Afrika en Zuid-Amerika lopen het meeste risico, net als mensen die in of bij bossen wonen. Welke landen precies een risico vormen en waar vaccinatie verplicht is, staat bij het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR), schrijft het RIVM. Omdat in dezelfde gebieden andere door insecten overgedragen ziekten voorkomen, vergelijken reizigers vaak ook de risico’s van muggen uit ons artikel over malaria bij het plannen van een reis.

Is Nederland een land met gele koorts?

Nee. In Nederland komt gele koorts niet voor, en er is geen kans op een uitbraak omdat de gelekoortsmug hier niet voorkomt, schrijft het RIVM. In Europa leeft deze mug alleen op Madeira en in een regio van Noordoost-Turkije. Je kunt gele koorts alleen oplopen in sommige tropische gebieden.

Gele koorts vaccinatie en het gele boekje

Het belangrijkste feit over gele koorts is dat er een veilig, werkzaam vaccin bestaat. Het vaccin gebruikt een verzwakte levende stam van het virus, 17D, en één prik zet de afweer aan tot langdurige bescherming. Volgens GGDreisvaccinaties geeft de vaccinatie na tien dagen goede bescherming, en die is in principe levenslang. De WHO beschouwt één dosis als voldoende voor levenslange bescherming, en een herhaalprik is voor de meeste mensen niet meer nodig.

Omdat de ziekte grenzen kan oversteken, eisen veel landen een bewijs van vaccinatie als je het land binnenkomt of als je door een risicogebied bent gereisd. GGDreisvaccinaties waarschuwt dat diverse landen vaccinatie ook verplicht stellen na een tussenstop in een land met gele koorts. Dat bewijs staat in het internationale vaccinatiebewijs, het bekende ‘gele boekje’, dat sinds 2016 levenslang geldig is. In Nederland krijg je de vaccinatie bij een aangewezen vaccinatiecentrum, zoals de GGD, het liefst minstens tien dagen voor vertrek.

Is het gele koorts vaccin levenslang geldig?

Voor de meeste mensen wel: één prik beschermt in principe je hele leven. GGDreisvaccinaties noemt uitzonderingen: bij kinderen jonger dan 2 jaar en bij mensen met een bepaalde medische achtergrond geldt de levenslange bescherming niet. Op het spreekuur van de GGD hoor je of een extra prik voor jou nodig is.

Wat zijn de nadelen van de gele koortsvaccinatie?

Het gelekoortsvaccin geeft wat meer bijwerkingen dan andere vaccins, schrijft GGDreisvaccinaties. Zwangeren en mensen ouder dan 60 jaar hebben meer kans op bijwerkingen; bij hen wordt per persoon bepaald of ze het vaccin kunnen krijgen. Mensen die allergisch zijn voor kippeneiwit kunnen het vaccin in principe niet gebruiken, al kan soms een proefdosis worden gegeven. Omdat het een levend vaccin is, wordt het meestal ook vermeden bij jonge baby’s en mensen met een sterk verminderde afweer. Ernstige reacties zijn zeldzaam, maar bespreek ze vóór je reis met de arts.

Hoe wordt gele koorts vastgesteld?

Omdat gele koorts in het begin lijkt op veel andere tropische koortsziekten, gebruiken artsen je reisgeschiedenis samen met labonderzoek. Vertel je huisarts dus altijd waar je bent geweest. De beste test hangt af van hoe lang je ziek bent. In de eerste dagen kan een moleculaire test, RT-PCR, erfelijk materiaal van het virus in het bloed aantonen. Later, als het virus zelf verdwijnt, zoeken labs naar antistoffen die de afweer heeft gemaakt, meestal IgM, dat op een recente infectie wijst. Omdat flavivirussen op antistoftests op elkaar kunnen lijken, is soms een bevestigende neutralisatietest nodig om gele koorts te onderscheiden van dengue, zika of een eerdere vaccinatie. In Nederland doen gespecialiseerde laboratoria, bijvoorbeeld van universitaire ziekenhuizen, dit onderzoek.

Bloedonderzoek laat ook zien hoe hard het virus de organen raakt, en daar worden gewone labwaarden waardevol. Als het virus levercellen beschadigt, komen enzymen in het bloed. Labs meten daarom het leverenzym ASAT en het leverenzym ALAT, die bij ernstige ziekte sterk kunnen stijgen. Als de lever tekortschiet, hoopt een afvalkleurstof zich op; daarom volgen artsen het totaal bilirubine om de geelzucht te beoordelen. Het risico op bloedingen stijgt als de bloedplaatjes dalen, dus een bloedbeeld controleert het aantal bloedplaatjes. Omdat de lever stollingseiwitten maakt, kijken artsen ook naar de protrombinetijd als bloedingen een zorg zijn.

Test of labwaarde	Wat het laat zien bij gele koorts	Wanneer het wordt gebruikt
RT-PCR (moleculaire test)	Erfelijk materiaal van het virus, als bewijs van een actieve infectie	De eerste dagen na het begin van de klachten
IgM-antistoffen	De afweerreactie op een recente infectie	Vanaf ongeveer het einde van de eerste week
Leverenzymen (ASAT en ALAT)	Schade aan levercellen, vaak sterk verhoogd bij ernstige ziekte	Om te beoordelen hoe erg de lever is aangetast
Bilirubine	Ophoping van de kleurstof die geelzucht geeft	Als huid of ogen geel worden
Bloedplaatjes en stollingstijd	Dalende plaatjes en tragere stolling, met meer kans op bloedingen	Om de tweede fase in de gaten te houden
Nierwaarden (kreatinine in µmol/L)	Tekenen dat de nieren het zwaar hebben of falen	Bij ernstige ziekte om de orgaanfunctie te volgen

Kun je genezen van gele koorts? Behandeling en herstel

Ja, de meeste mensen genezen van gele koorts, maar er bestaat geen medicijn tegen het virus zelf; de behandeling bestrijdt de klachten. Dat schrijven het RIVM en GGDreisvaccinaties. Bij een milde ziekte betekent dat rust, genoeg drinken tegen uitdroging en paracetamol tegen koorts en pijn. De klachten van de eerste fase verdwijnen meestal binnen een paar dagen, en wie geen tweede fase krijgt, herstelt meestal volledig. Wie gele koorts heeft gehad, is daarna immuun voor het virus.

Eén waarschuwing is belangrijk. Artsen raden aan om aspirine en andere ontstekingsremmende pijnstillers, zoals ibuprofen en naproxen, te vermijden, omdat die de kans op bloedingen vergroten, en bloedingen zijn al een gevaar bij ernstige gele koorts. Wie geelzucht, bloedingen, verwardheid of weinig plassen krijgt, heeft dringend ziekenhuiszorg nodig; bel bij levensgevaar 112. In de tweede fase wordt de zorg intensief, met vocht via een infuus, bloedproducten tegen bloedingen, medicijnen om de bloeddruk op peil te houden en dialyse als de nieren stoppen. Snelle ziekenhuiszorg verbetert de kansen, maar de tweede fase blijft gevaarlijk.

Gele koorts voorkomen

Gele koorts voorkomen komt neer op twee dingen: je laten vaccineren en muggenbeten vermijden. Voor wie in een risicogebied woont of ernaartoe reist, is vaccinatie de basis. Dezelfde maatregelen tegen muggenbeten die beschermen tegen andere door muggen overgedragen ziekten, geven een tweede laag bescherming. De gelekoortsmug steekt vooral overdag, schrijft GGDreisvaccinaties, dus muggenwering is ook overdag belangrijk.

Laat je minstens tien dagen voor vertrek vaccineren als je naar een gebied gaat waar het virus voorkomt, en neem je gele boekje mee.
Gebruik een insectenwerend middel met bijvoorbeeld DEET of icaridine (picaridine) en volg de gebruiksaanwijzing.
Draag lange mouwen en een lange broek, en behandel kleding eventueel met permethrine als je buiten bent in risicogebieden.
Verblijf waar airco of horren voor ramen en deuren zijn, en slaap onder een klamboe in een kamer zonder horren.
Verwijder staand water uit bakjes, dakgoten en schoteltjes, zodat muggen niet broeden waar je verblijft.

Tijdens grote uitbraken rekken gezondheidsdiensten een beperkte voorraad vaccin soms op door een kleinere dosis te gebruiken. Zo konden meer mensen snel worden gevaccineerd als de vraag groter was dan het aanbod.

Complicaties en vooruitzichten

Voor de meeste mensen is gele koorts een korte ziekte, gevolgd door volledig herstel en levenslange bescherming tegen het virus. Voor de minderheid die in de tweede fase komt, ligt dat anders: lever en nieren kunnen falen en er kunnen ernstige bloedingen ontstaan. Van de mensen die deze fase bereiken, overlijdt een groot deel binnen een tot twee weken. Daarom zijn vroeg herkennen en ziekenhuiszorg zo belangrijk.

Wie de tweede fase overleeft, herstelt meestal in een paar weken, vaak met aanhoudende moeheid, en meestal zonder blijvende schade aan lever of nieren. Zelden kan de infectie de hersenen of hersenvliezen ontsteken, een ernstige maar ongewone complicatie. Omdat de uitkomst zo sterk afhangt van preventie, blijft vaccineren voor de reis de beste manier om te voorkomen dat een milde ziekte ooit ernstig wordt.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

Een van de drukste onderzoeksvragen is hoe een beperkte voorraad vaccin meer mensen kan beschermen tijdens uitbraken. Een gerandomiseerde studie uit 2025 in de New England Journal of Medicine testte lagere doses van het 17D-vaccin bij volwassenen in Oeganda en Kenia. Lagere doses gaven een bescherming die vergelijkbaar was met de standaarddosis (Kimathi en collega’s, 2025). Een apart voorlopig verslag in Vaccine bekeek de veiligheid van een vijfde en de helft van de dosis bij jonge kinderen in Oeganda en vond reacties na vaccinatie die grotendeels leken op die na de volledige dosis (Casey en collega’s, 2024). Wat betekent dit voor jou: voor reizigers blijft de gewone volledige dosis het advies. Dit onderzoek steunt wel het gebruik van kleinere doses in noodsituaties, om veel meer mensen te bereiken als het vaccin schaars is.

Onderzoekers zoeken ook naar een behandeling, omdat er geen antiviraal middel bestaat. Een studie uit 2025 in JCI Insight meldde dat een neutraliserende monoklonale antistof tegen gele koorts, gegeven vóór of kort na de infectie, dodelijke ziekte voorkwam in een diermodel (Rust en collega’s, 2025). Omdat er nu geen medicijn is dat het virus zelf aanpakt, zou een beschermende antistof ooit mensen kunnen helpen die zijn blootgesteld of die niet gevaccineerd kunnen worden. Wat betekent dit voor jou: dit is vroeg onderzoek bij dieren, geen behandeling die je nu kunt krijgen. Het wijst wel naar een toekomst waarin een gerichte behandeling een ernstige infectie kan afremmen.

Samen laat dit onderzoek zien dat het vakgebied aan beide kanten werkt: een bewezen vaccin verder laten reiken en zoeken naar de eerste echte behandeling. Voorlopig blijft de betrouwbaarste bescherming één prik vóór de reis, goed oppassen voor muggenbeten en begrijpen hoe de diagnose met bloedonderzoek wordt bevestigd, zodat je weet wat je uitslagen betekenen.

Woordenlijst

Begrip	Betekenis
Flavivirus	Een familie van virussen die vooral door muggen en teken wordt overgebracht, waaronder gele koorts, dengue en zika.
17D-vaccin	Het verzwakte levende vaccin tegen gele koorts dat met één prik langdurig beschermt.
Tweede (toxische) fase	De ernstige tweede fase van gele koorts, met geelzucht, bloedingen en falende lever en nieren.
Geelzucht	Gele huid en ogen door ophoping van bilirubine als de lever niet goed werkt.
Junglekringloop	De kringloop waarin bosmuggen het virus overbrengen tussen apen en mensen.
Aedes aegypti	De gelekoortsmug, die epidemieën in steden veroorzaakt en ook dengue en zika verspreidt.
Gele boekje	Het internationale vaccinatiebewijs waarin de vaccinatie tegen gele koorts staat.
Fractionele dosis	Een kleiner deel van de standaarddosis vaccin, gebruikt om de voorraad te rekken tijdens uitbraken.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de eerste symptomen van gele koorts?

De eerste klachten beginnen meestal twee tot negen dagen na een besmette muggenbeet en komen plotseling. Het gaat om koorts en rillingen, hevige hoofdpijn, rug- en spierpijn, misselijkheid en weinig eetlust. Bij de meeste mensen verdwijnt deze eerste fase binnen drie tot vier dagen. Waarschuwingstekens dat het ernstig wordt, zijn geelzucht, een donkere plas en bloedingen; dan is dringend medische hulp nodig.

Is er een medicijn tegen gele koorts?

Nee, er is geen medicijn tegen het virus zelf. De behandeling ondersteunt het lichaam met rust, vocht en paracetamol tegen koorts, terwijl de afweer het virus opruimt, met intensieve zorg in het ziekenhuis bij ernstige ziekte. Aspirine en andere ontstekingsremmende pijnstillers worden vermeden omdat ze de kans op bloedingen vergroten. Onderzoekers testen behandelingen met antistoffen in het lab, maar die zijn nog niet beschikbaar.

Hoe lang beschermt het vaccin tegen gele koorts?

Voor de meeste mensen beschermt één prik in principe het hele leven. De WHO raadt geen standaard herhaalprik meer aan, en het vaccinatiebewijs is sinds 2016 levenslang geldig. Bij kinderen jonger dan 2 jaar en bij mensen met bepaalde medische omstandigheden kan wel een extra prik nodig zijn; de GGD adviseert je daarover.

Kan een bloedtest gele koorts aantonen?

Ja. In de eerste dagen van de ziekte kan een RT-PCR-test het erfelijk materiaal van het virus in het bloed aantonen, en later kan een antistoftest de afweerreactie op een recente infectie vinden. Omdat verwante virussen elkaar kunnen nabootsen, is bij een onduidelijke uitslag soms een bevestigende test nodig. Ander bloedonderzoek, zoals leverenzymen, bilirubine en bloedplaatjes, laat zien hoe ernstig de infectie is.

Is gele koorts besmettelijk van mens op mens?

Gele koorts verspreidt zich niet via gewoon contact, zoals hoesten, aanraken of eten delen. Het gaat alleen via de steek van een besmette mug. Wel kan iemand met het virus in het bloed een mug besmetten die daarna een ander steekt; zo verspreiden uitbraken zich in steden. Muggenbeten voorkomen en vaccineren helpen die keten te doorbreken.

Is de gele koortsvaccinatie verplicht voor een reis?

Veel landen eisen een bewijs van vaccinatie tegen gele koorts, zeker als je uit of via een land komt waar het virus voorkomt, soms ook na een tussenstop. Het bewijs staat in het gele boekje en geldt vanaf tien dagen na de prik. Kijk ruim voor je reis bij de GGD of het LCR welke regels voor jouw bestemming gelden, en laat je vaccineren bij een erkend vaccinatiecentrum.

Bronnen

RIVM — Gele koorts — rivm.nl, 2026 — rivm.nl
GGD GHOR Nederland — Gele koorts - vaccinatie — GGDreisvaccinaties.nl, geraadpleegd 2026 — ggdreisvaccinaties.nl
Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering — Gele koorts — lcr.nl, 2026 — lcr.nl
Centers for Disease Control and Prevention — Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever — CDC Yellow Fever, 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
Centers for Disease Control and Prevention — Yellow Fever Vaccine — CDC Yellow Fever, 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
World Health Organization — Yellow Fever Fact Sheet — WHO Newsroom, 2024 (Engelstalig) — who.int
Cleveland Clinic — Yellow Fever: Symptoms, Causes and Treatments — Cleveland Clinic Health Library, 2023 (Engelstalig) — my.clevelandclinic.org
Kimathi D, Juan-Giner A, Bob NS, et al. — Low-Dose Yellow Fever Vaccine in Adults in Africa — New England Journal of Medicine, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1056/NEJMoa2407293
Casey RM, Harris JB, Ahuka-Mundeke S, et al. — Adverse events following immunization with fractional one-fifth and one-half doses of yellow fever vaccine compared to full dose in children 9-23 months old in Uganda — Vaccine, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.vaccine.2024.126197
Rust BJ, Marceau AH, Fuller JR, et al. — Prophylactic and therapeutic neutralizing monoclonal antibody treatment prevents lethal yellow fever infection — JCI Insight, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1172/jci.insight.191665

Verder lezen

Vergelijk met een andere koorts die reizigers in het buitenland kunnen oplopen in ons artikel over tyfus.
Lees over een andere infectie met geelzucht en leverontsteking in ons artikel over hepatitis A.
Begrijp de nierwaarde die bij ernstige gele koorts kan stijgen in onze uitleg over kreatinine.
Lees hoe artsen bloedplaatjes en andere cellen samen beoordelen in onze uitleg over het bloedbeeld.
Krijg een vollediger beeld van je eigen waarden met onze gids over het lezen van een labuitslag.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

De diagnose gele koorts rust op labonderzoek: van een RT-PCR-test die het virus vroeg vindt tot de leverenzymen, het bilirubine en de bloedplaatjes die laten zien wat de infectie met je lichaam doet. Diezelfde bloedwaarden zijn lastig zelf te lezen, zeker als een uitslag vol referentiewaarden, markeringen en onbekende markers staat. BloodSense zet je labuitslag om in gewone taal. Je ziet waar elke waarde staat ten opzichte van de referentiewaarden van je lab, en wat je uitslagen voor jou betekenen. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies, en het vervangt het oordeel van je huisarts niet.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen