Chikungunya: symptomen, bloedonderzoek en langdurige gewrichtspijn

In het kort
Chikungunya is een virusziekte die je oploopt door de beet van Aedes-muggen, zoals de tijgermug, die overdag steken en ook dengue en zika overbrengen. Typisch zijn plotselinge hoge koorts en hevige gewrichtspijn die maanden kan aanhouden. Bloedonderzoek bevestigt de diagnose: in de eerste week het erfelijk materiaal van het virus (PCR), daarna antistoffen. Zolang dengue niet is uitgesloten, neem je paracetamol en geen ibuprofen of aspirine.
Wat is chikungunya? De belangrijkste feiten
- Oorzaak: het chikungunyavirus (CHIKV), overgebracht door de muggen Aedes aegypti (gelekoortsmug) en Aedes albopictus (Aziatische tijgermug). Ze steken vooral overdag en verspreiden ook dengue en zika[1].
- Waar: het virus is gevonden in meer dan 110 landen in Azië, Afrika, Europa en Amerika[1]. In Suriname werden van januari tot eind februari 2026 al 1150 mensen ziek[6]. In Zuid-Frankrijk zijn in 2026 tot en met week 44 204 lokaal besmette mensen gemeld, in Italië één en in het Zwitserse Ticino vier[6].
- In Nederland: alleen importgevallen bij reizigers. De tijgermug wordt sinds 2005 regelmatig ingevoerd, maar heeft zich hier niet gevestigd, en een besmetting in Europees Nederland is nog nooit vastgesteld[14].
- Belangrijkste onderzoeken: chikungunya-RNA met een PCR in de eerste dagen, IgM-antistoffen vanaf het einde van de eerste week en een volledig bloedbeeld, dat vaak te weinig lymfocyten laat zien[2][3].
Wat zijn de symptomen van chikungunya?
De klachten beginnen meestal 4 tot 8 dagen na de beet, soms al na 2 of pas na 12 dagen[1]. De meeste besmette mensen worden echt ziek[2].
- Vaak Plotselinge koorts, vaak boven 39 °C, met pijn in veel gewrichten, meestal aan beide kanten van het lichaam: handen, polsen, enkels en voeten. De pijn kan zo hevig zijn dat je nauwelijks kunt lopen of iets vastpakken[2].
- Vaak Dikke gewrichten, spierpijn, hoofdpijn, moeheid en rode, vlekkerige huiduitslag[1].
- Mogelijk Rode ogen (bindvliesontsteking), misselijkheid of overgeven[2].
- Zeldzaam Ontsteking van oog, hart of lever, en het syndroom van Guillain-Barré, een zenuwziekte die spierzwakte geeft[2].
Hoe lang duurt chikungunya? De koorts en acute klachten verdwijnen meestal binnen 1 tot 3 weken[15]. De gewrichtspijn kan veel langer duren. In een overzicht van 34 studies met 6532 patiënten was 43% na 3 maanden nog niet helemaal hersteld, en had 21% na een jaar nog klachten[9]. De Franse richtlijn noemt de eerste 3 weken de acute fase, week 3 tot 12 de post-acute fase en alles na 3 maanden de chronische fase[10].
Wanneer moet ik met chikungunya naar de dokter?
Wanneer naar de dokter?
- Spoed: bel 112 bij koorts bij een pasgeboren baby van wie de moeder rond de bevalling ziek was, bij verwardheid, ernstige zwakte, pijn op de borst of benauwdheid, en bij bloedend tandvlees, bloed overgeven, zwarte ontlasting of hevige buikpijn: die tekenen passen bij ernstige dengue, die er in het begin hetzelfde uitziet[2][8].
- Binnen 24 tot 48 uur je huisarts bellen, buiten kantooruren de huisartsenpost: bij koorts met gewrichtspijn tot 2 weken na een verblijf in een gebied met een uitbraak, zoals Suriname of Cuba, zeker als je ouder bent dan 65, hoogzwanger bent of diabetes, hoge bloeddruk of een hartziekte hebt[2][6].
- Bij je volgende afspraak als gewrichtspijn of zwelling langer dan 3 weken duurt of in golven terugkomt[4][10].
Hoe krijg je chikungunya, en wie loopt risico?
Een mug neemt het virus op als ze een besmet persoon steekt in diens eerste ziekteweek, en geeft het bij volgende beten door[5]. Chikungunya gaat niet van mens op mens over door hoesten, niezen of aanraken[5].
- Vaak Reizen: een verblijf in een gebied met een uitbraak, in de tropen of het Caribisch gebied. Het RIVM adviseert artsen om reizigers met hoge koorts en gewrichtspijn die terugkomen uit zo'n gebied op chikungunya te testen[6].
- Mogelijk Verspreiding ter plaatse: waar Aedes-muggen leven, kan één zieke reiziger een reeks lokale besmettingen starten, zoals nu in Zuid-Frankrijk[6]. Klimaatverandering en reizen vergroten het gebied van de muggen[11].
- Zeldzaam Van moeder op kind: zeldzaam tijdens het grootste deel van de zwangerschap, maar als de moeder rond de bevalling het virus in haar bloed heeft, raakt tot de helft van de baby's besmet, vaak met een ernstig beloop[5][8]. Besmetting via een bloedtransfusie is waarschijnlijk mogelijk[5].
Een ernstig beloop en overlijden zijn zeldzaam, vooral bij pasgeborenen die rond de geboorte besmet raken, ouderen boven 65 en mensen met diabetes, hoge bloeddruk of een hartziekte[1][2].
Welk bloedonderzoek toont chikungunya aan, en hoe lees je de uitslag?
Welke test past, hangt af van de ziektedag. In de eerste 8 dagen vindt een PCR vaak het erfelijk materiaal van het virus (RNA) in het serum[3]; de Nederlandse richtlijn gebruikt de PCR naast serologie tot 12 dagen na het begin van de klachten[14]. IgM-antistoffen, de eerste antistoffen tegen een nieuwe infectie, worden meestal tussen dag 2 en 7 positief[14]. Omdat de klachten overlappen, kijkt je arts ook naar dengue, die moet worden uitgesloten[4]. Hieronder een fictieve uitslag op dag 3 van de koorts.
| Bepaling | Uitslag | Referentiewaarde | Markering |
|---|---|---|---|
| Chikungunyavirus-RNA (PCR), serum | positief | negatief | * |
| Chikungunyavirus IgM | negatief | negatief | |
| Denguevirus NS1-antigeen | negatief | negatief | |
| Lymfocyten (absoluut) | 0,6 x 10^9/l | 1,0-3,5 x 10^9/l | L |
| Trombocyten | 132 x 10^9/l | 150-400 x 10^9/l | L |
| ALAT | 68 U/l | < 45 U/l | H |
- RNA positief, met sterretje: het virus zit in je bloed, de infectie is bevestigd[3].
- IgM negatief: zo vroeg normaal, de antistoffen zijn nog niet aangemaakt. Zijn de vroege testen negatief, dan geeft een tweede bloedafname een paar weken later uitsluitsel[3]. Lees meer over IgM-antistoffen.
- Dengue-NS1 negatief: geruststellend, maar je arts beslist wanneer dengue is uitgesloten; tot dan gelden de voorzorgen voor dengue[4].
- Lymfocyten L: te lage lymfocyten passen bij chikungunya. Dengue verlaagt vaker vooral de neutrofielen en de bloedplaatjes[2].
- Trombocyten L en ALAT H: licht verlaagde trombocyten en een te hoge leverwaarde kunnen voorkomen, maar zijn niet specifiek[2]. De referentiewaarden zijn voorbeelden; die van je eigen laboratorium gelden.
Te weinig lymfocyten en een positieve virustest op dezelfde uitslag? BloodSense leest elke regel van je volledige uitslag, laat zien welke waarden bij elkaar horen en helpt je je vragen voor de huisarts voor te bereiden.
Laat mijn uitslag uitleggenNa de eerste week neemt de antistoftest het over. Een positief IgM wijst op een recente infectie, maar vals-positieve uitslagen komen voor; laboratoria bevestigen het daarom soms met een neutralisatietest[3]. IgG is vanaf ongeveer dag 5 tot 6 meetbaar en blijft jaren positief[14]. Ook een verhoogd kreatinine is mogelijk[2].
Hoe wordt chikungunya gevolgd?
- Eerste week: rust, genoeg drinken en de voorzorgen voor dengue volgen tot dengue is uitgesloten[4].
- Week 3 tot 12: aanhoudende gewrichtspijn wordt bij een controle besproken; je arts kijkt naar zwelling en past de pijnstilling aan[10].
- Na 3 maanden: blijven gewrichten dik en stijf, dan kan je arts ontstekingswaarden zoals de CRP laten bepalen, en testen zoals de reumafactor en anti-CCP, om een chronische ontstekingsreuma op te sporen. Daarna volgt verwijzing naar een reumatoloog[10].
Wat is de behandeling van chikungunya?
Doseringen staan hier niet: die bepaalt je behandelaar.
- Geen virusremmer: er is geen medicijn dat het virus doodt. De zorg bestaat uit rust, voldoende drinken en verlichting van koorts en pijn[1][14].
- Eerst paracetamol: zolang dengue niet is uitgesloten, gebruik je paracetamol. Aspirine en ontstekingsremmers zoals ibuprofen, naproxen of diclofenac kunnen bij dengue bloedingen verergeren[4][15].
- Langdurige gewrichtspijn: ontstekingsremmers, korte kuren met corticosteroïden (soms als crème of gel) en fysiotherapie kunnen helpen[4]. Chronische ontstekingsreuma wordt behandeld door een reumatoloog, soms met methotrexaat, zoals bij reumatoïde artritis[10][14].
Hoe voorkom je chikungunya, en is er een vaccin?
- Gebruik een muggenmiddel met DEET, IR3535 of icaridine, draag bedekkende kleding en gebruik horren; leeg en maak waterbakjes elke week schoon[1].
- Ben je ziek, voorkom dan muggenbeten in de eerste week, zodat je het virus niet verder verspreidt[1][4].
- Chikungunya vaccin: in Nederland zijn twee vaccins geregistreerd vanaf 12 jaar, allebei met één prik: Vimkunya, een vaccin zonder levend virus, en Ixchiq, een levend verzwakt vaccin[7]. Het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) adviseert Ixchiq alleen bij een hoog risico op besmetting[13]. Het LCR raadt Ixchiq uit voorzorg af vanaf 65 jaar, en het mag niet tijdens zwangerschap, borstvoeding of bij een verminderde afweer[7]. Of de vaccinatie voor jouw reis nodig is, bespreek je met de GGD of een vaccinatiebureau. In de belangrijkste studie had 97,8% van de gevaccineerden op dag 22 beschermende antistoffen[12].
- Bij stijve gewrichten na de koorts: vraag naar fysiotherapie, die langdurige klachten kan verminderen[4][14].
Vragen voor je arts
- Welke test past bij de dag waarop mijn koorts begon?
- Is dengue uitgesloten, en welke pijnstiller mag ik gebruiken?
- Moeten mijn bloedbeeld en leverwaarden worden herhaald?
- Moet ik naar een reumatoloog als mijn gewrichten dik blijven?
- Is een vaccinatie zinvol voor mijn volgende reis, en welk vaccin past bij mijn leeftijd?
Veelgestelde vragen
Is chikungunya hetzelfde als dengue?
Nee. Dezelfde muggen en dezelfde koorts, maar chikungunya geeft meer gewrichtspijn en te weinig lymfocyten, terwijl dengue vaker bloedingen en sterk verlaagde bloedplaatjes geeft. Ons artikel over dengue (knokkelkoorts) beschrijft de alarmsignalen[2].
Wat is het chikungunya-vaccin, en welke bijwerkingen kan het geven?
Na Vimkunya zijn vooral pijn op de prikplek, moeheid, hoofdpijn en spierpijn gemeld, zonder langdurige of ernstige bijwerkingen. Ixchiq kan klachten geven die op chikungunya lijken, meestal kort; in zeldzame gevallen zijn ernstige bijwerkingen gemeld, vooral bij mensen van 65 jaar en ouder[7].
Mag ik borstvoeding geven als ik chikungunya heb?
Ja. Het virus is niet gevonden in moedermelk, en de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC raadt aan door te gaan met borstvoeding, omdat de voordelen waarschijnlijk groter zijn dan het risico[5].
Kan chikungunya blijvende schade aan de gewrichten geven?
De meeste mensen herstellen volledig, maar ongeveer 1 op de 5 heeft na een jaar nog klachten[9]. Een kleine groep krijgt een chronische ontstekingsreuma, die door een specialist wordt behandeld[10].
Gerelateerde artikelen
- Dengue (knokkelkoorts)De ziekte die je arts eerst uitsluit
- ZikavirusHet derde virus van dezelfde muggen
- Lymfocyten te laagDe verandering in het bloedbeeld die past bij chikungunya
- Reumatoïde artritisWaar chronische chikungunya op kan lijken
- MalariaEen andere oorzaak van koorts na een reis
- ZiektenAl onze artikelen over ziekten
Bronnen
- Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Chikungunya. Fact sheet, 14 april 2025. who.int (geraadpleegd op 17 november 2026)
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical signs and symptoms of chikungunya. Herzien 21 oktober 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 17 november 2026)
- CDC. Clinical testing and diagnosis for chikungunya virus disease. Herzien 21 oktober 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 17 november 2026)
- CDC. Treatment and prevention of chikungunya virus disease. 19 februari 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 17 november 2026)
- CDC. Chikungunya: causes and how it spreads. 15 juli 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 17 november 2026)
- RIVM. Actualiteiten over chikungunya (Suriname, 27 februari 2026; Zwitserland, Frankrijk en Italië, 9 november 2026). rivm.nl (geraadpleegd op 17 november 2026)
- RIVM, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding (LCI). Chikungunyavaccinatie, factsheet. Gepubliceerd 15 juni 2026, gewijzigd 30 september 2026. lci.rivm.nl (geraadpleegd op 17 november 2026)
- CDC. CDC Yellow Book 2026: Chikungunya. 29 januari 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 17 november 2026)
- Paixão ES, Rodrigues LC, Costa MDCN, et al. Chikungunya chronic disease: a systematic review and meta-analysis. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2018;112(7):301-316. doi:10.1093/trstmh/try063 (geraadpleegd op 17 november 2026)
- Simon F, Javelle E, Cabie A, et al. French guidelines for the management of chikungunya (acute and persistent presentations). Med Mal Infect. 2015;45(7):243-263. doi:10.1016/j.medmal.2015.05.007 (geraadpleegd op 17 november 2026)
- Bartholomeeusen K, Daniel M, LaBeaud DA, et al. Chikungunya fever. Nat Rev Dis Primers. 2023;9(1):17. doi:10.1038/s41572-023-00429-2 (geraadpleegd op 17 november 2026)
- Richardson JS, Anderson DM, Mendy J, et al. Chikungunya virus virus-like particle vaccine safety and immunogenicity in adolescents and adults in the USA: a phase 3, randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet. 2025;405(10487):1343-1352. doi:10.1016/S0140-6736(25)00345-9 (geraadpleegd op 17 november 2026)
- Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA). Ixchiq: EPAR. Bijgewerkt 24 augustus 2026. ema.europa.eu (geraadpleegd op 17 november 2026)
- RIVM, LCI. Chikungunya, LCI-richtlijn. Vastgesteld 19 mei 2026. lci.rivm.nl (geraadpleegd op 17 november 2026)
- RIVM. Chikungunya. Gewijzigd 16 oktober 2026. rivm.nl (geraadpleegd op 17 november 2026)
Deze pagina geeft algemene informatie over chikungunya. Ze vervangt niet het advies van je huisarts of specialist, die je uitslagen beoordeelt samen met je klachten, je reizen en het lichamelijk onderzoek.



