Ringerlactaat: samenstelling, gebruik en verschil met NaCl 0,9%

Ringerlactaat is een heldere infuusvloeistof die artsen en verpleegkundigen gebruiken om verloren vocht en zouten (elektrolyten) in het lichaam aan te vullen. In verslagen en infuusopdrachten staat het vaak als RL, Ringer-lactaat of in het Engels LR (lactated Ringer’s). De vloeistof bevat water met natrium, kalium, calcium, chloride en lactaat, in een samenstelling die lijkt op die van bloedplasma. In Nederland is ringerlactaat een geneesmiddel dat alleen op recept verkrijgbaar is en via een infuus in een ader wordt gegeven, bijvoorbeeld tijdens een ziekenhuisopname, een operatie, op de spoedeisende hulp of bij uitdroging en een lage bloeddruk. In dit artikel lees je wat ringerlactaat bevat, hoe het verschilt van andere infuusvloeistoffen zoals NaCl 0,9%, wanneer artsen ervoor kiezen en wat recent onderzoek zegt over gebalanceerde infuusvloeistoffen.

Wat is ringerlactaat?

Ringerlactaat is een kristalloïde oplossing: een oplossing van kleine opgeloste deeltjes (elektrolyten) in water die zich makkelijk verplaatsen tussen de bloedvaten en het weefsel eromheen. Volgens de Geneesmiddeleninformatiebank van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) is ringerlactaat een oplossing van natriumchloride, kaliumchloride, calciumchloride en natriumlactaat in water. Natrium, kalium, calcium, chloride en lactaat zijn stoffen die ook in je bloed voorkomen. Artsen kunnen het effect volgen met je chloridewaarde in het bloed. Na het infuus zet de lever het lactaat om in bicarbonaat, een stof die de zuurgraad van het bloed helpt stabiel te houden. Dat zie je terug in je bicarbonaatwaarde in het bloed. Omdat de verhouding van de zouten lijkt op die van bloedplasma, noemen artsen ringerlactaat een gebalanceerde kristalloïde, anders dan een gewone zoutoplossing met alleen natrium en chloride.

De naam verwijst naar de fysioloog Sydney Ringer, die in de jaren 1880 een vergelijkbare zoutoplossing ontwikkelde. Later voegde de kinderarts Alexis Hartmann het lactaat toe. Daarom heet de vloeistof in sommige landen ook Hartmann-oplossing. Of er nu RL, LR, Ringer-lactaat of Hartmann op je dossier staat: het gaat in de dagelijkse praktijk om dezelfde basissamenstelling.

Ringerlactaat hoort bij de isotone oplossingen: de totale concentratie van deeltjes lijkt sterk op die van bloed. Daardoor vult de vloeistof het bloedvolume goed aan, zonder dat er veel water de cellen in of uit wordt getrokken. Dat is een van de redenen waarom het een veelgebruikte vloeistof is in allerlei vormen van medische en chirurgische zorg.

Ringerlactaat samenstelling: hoeveel kalium zit erin?

Ringerlactaat bevat een kleine hoeveelheid kalium, ongeveer 4 tot 5 mmol per liter, maar de precieze samenstelling verschilt per fabrikant. Bij het ringerlactaat van Baxter dat in Nederland is geregistreerd (RVG 28309) staat per liter: 6 g natriumchloride, 0,4 g kaliumchloride, 0,27 g calciumchloride-dihydraat en 3,2 g natriumlactaat. Omgerekend is dat ongeveer 130 mmol natrium, 5 mmol kalium, 2 mmol calcium, 110 mmol chloride en 29 mmol lactaat per liter. Amerikaanse bronnen noemen voor hun “lactated Ringer’s” ongeveer 130 milli-equivalent natrium, 109 chloride, 28 lactaat en 4 kalium per liter, plus een kleine hoeveelheid calcium. Calcium kunnen artsen volgen via je calciumwaarde in het bloed.

Deze waarden liggen dicht bij de natuurlijke samenstelling van bloedplasma. Daarom heet de vloeistof fysiologisch gebalanceerd en niet alleen een zout-en-wateroplossing. Ter vergelijking: de NaCl 0,9%-oplossing (fysiologisch zout) bevat alleen natrium en chloride, ongeveer 154 mmol van elk per liter.

Waarvoor wordt ringerlactaat gebruikt?

Ringerlactaat wordt gebruikt om vocht en zouten aan te vullen als het lichaam die sneller verliest dan het zelf kan aanvullen. Volgens de Geneesmiddeleninformatiebank wordt het gegeven bij vochtverlies en verlies van zouten, bijvoorbeeld door hevig zweten of nierfunctiestoornissen, bij een te laag bloedvolume (hypovolemie) of een lage bloeddruk (hypotensie), en bij metabole acidose, een verzuring van het bloed. In de praktijk gaat het bijvoorbeeld om een operatie, een ongeval, brandwonden, matige tot ernstige uitdroging en shock. Shock is een gevaarlijke toestand die artsen onder meer herkennen aan bloeddrukmetingen die zo laag worden dat de organen niet genoeg zuurstofrijk bloed krijgen. Omdat de samenstelling dicht bij plasma ligt, verstoort een redelijke hoeveelheid ringerlactaat de chloridebalans minder dan grote hoeveelheden gewone zoutoplossing.

Ringerlactaat kan ook helpen om een lichte metabole acidose te corrigeren, een toestand waarbij het bloed zuurder is dan normaal en die artsen vaak opsporen met de anion gap in het bloed. Het lactaat wordt namelijk in het lichaam omgezet in een bufferstof. Het wordt ook gebruikt om met een langzaam infuus de ader open te houden tussen andere behandelingen door, en om vocht aan te vullen dat verloren is gegaan door braken, diarree of veel zweten.

Chirurgen en anesthesiologen gebruiken ringerlactaat om bloedverlies en vochtverschuivingen tijdens een operatie op te vangen. Omdat patiënten voor een operatie meestal een aantal uur nuchter zijn, helpt een gebalanceerde kristalloïde om de basisbehoefte aan vocht aan te vullen. Zo blijven de bloeddruk en de doorbloeding van de organen tijdens de ingreep stabiel.

Ringerlactaat infuus en andere infuusvloeistoffen

Behandelteams kiezen uit verschillende standaard infuusvloeistoffen, afhankelijk van wat een patiënt nodig heeft, de labwaarden en de algemene toestand. De tabel hieronder zet veelgebruikte kristalloïden op een rij, waaronder ringerlactaat.

De arts kiest de vloeistof op basis van onder meer de nierfunctie, de huidige zoutwaarden in het bloed, de gezondheid van de lever en de reden van de behandeling. Er is geen infuusvloeistof die in elke situatie het best is. Daarom hebben ziekenhuizen meestal verschillende soorten op voorraad en kiezen ze per patiënt. Lees meer over het infuus en intraveneuze toediening in het algemeen.

Wat is het verschil tussen NaCl en ringerlactaat?

NaCl 0,9% bevat alleen natrium en chloride, terwijl ringerlactaat ook kalium, calcium en lactaat bevat en minder chloride heeft. Fysiologisch zout was lang de standaard infuusvloeistof, omdat het eenvoudig, lang houdbaar en met de meeste medicijnen te combineren is. Maar het bevat meer chloride dan bloedplasma. Bij grote hoeveelheden kan het chloridegehalte in het bloed stijgen en kan bij sommige patiënten een daling van de zuurgraad ontstaan, hyperchloremische metabole acidose genoemd. De meeste mensen merken daar niets van, maar artsen zien het wel in de labuitslag. Ringerlactaat bevat minder chloride en een lactaatbuffer, wat bij grotere hoeveelheden helpt om die verschuiving te voorkomen.

Toch is de ene vloeistof niet altijd beter dan de andere. Fysiologisch zout heeft de voorkeur bij een duidelijk verminderde leverfunctie, omdat lactaat een goed werkende lever nodig heeft om te worden omgezet, of als het kalium- en calciumgehalte in het bloed heel nauwkeurig moet worden gecontroleerd. De Nederlandse bijsluiter noemt onder meer een te hoog kalium, een te hoog natrium of chloride, een verminderde leverwerking en een te hoog melkzuurgehalte in het bloed als situaties waarin ringerlactaat niet gebruikt mag worden. Ringerlactaat heeft vaak de voorkeur bij gewone vochtaanvulling en tijdens operaties bij patiënten zonder die aandachtspunten. Veel ziekenhuisprotocollen kiezen tegenwoordig standaard voor een gebalanceerde kristalloïde, tenzij er een duidelijke reden is voor fysiologisch zout.

Ook kosten, beschikbaarheid en lokale protocollen bepalen welke vloeistof een ziekenhuis het meest gebruikt. Sommige afdelingen spoedeisende hulp en operatiekamers zijn overgestapt op gebalanceerde kristalloïden zoals ringerlactaat als eerste keus voor algemene vochttoediening, en gebruiken fysiologisch zout voor specifieke situaties.

Wie krijgt ringerlactaat?

Mensen die geopereerd worden, krijgen vaak ringerlactaat om vochtverlies door de ingreep en het nuchter zijn ervoor op te vangen. Afdelingen spoedeisende hulp gebruiken het bij patiënten met letsel na een ongeval, brandwonden of tekenen van flink vochtverlies. Het wordt ook gebruikt op de verloskamer, in de kinderzorg en bij patiënten die herstellen van een maag-darminfectie met braken of diarree. Sporters met ernstige oververhitting krijgen het soms in het ziekenhuis als drinken alleen niet genoeg is om de vochtbalans te herstellen.

Bij sommige groepen is extra voorzichtigheid nodig. Bij een ernstige leverziekte wordt lactaat misschien niet goed omgezet in bicarbonaat, waardoor het bufferende effect kleiner is. Bij een duidelijk verhoogd kalium, calcium of magnesium in je bloed, of bij bepaalde stofwisselingsziekten, kan een andere vloeistof nodig zijn. De arts bekijkt bij elke patiënt de voorgeschiedenis en de actuele labwaarden, waaronder natrium en kalium, voordat hij een infuusvloeistof en de snelheid kiest.

Kinderen krijgen kleinere hoeveelheden ringerlactaat, berekend op hun gewicht, en kinderteams rekenen de infuussnelheid zorgvuldig uit om te weinig of te veel vocht te voorkomen. De Nederlandse bijsluiter waarschuwt dat kinderen een bijzonder risico lopen op een ernstige zwelling van de hersenen door een plotseling te laag natrium (acute hyponatriëmie). Ook ouderen hebben soms extra controle nodig, omdat veranderingen in hart- en nierfunctie met de leeftijd invloed hebben op hoe goed het lichaam extra vocht verwerkt.

Hoe wordt ringerlactaat gegeven en gecontroleerd?

Een verpleegkundige of arts geeft ringerlactaat via een dun slangetje in een ader, een infuusnaald of perifere katheter, meestal in de arm of hand. De snelheid hangt af van de situatie: iemand met flinke uitdroging krijgt misschien een grotere hoeveelheid vrij snel, terwijl iemand die alleen onderhoudsvocht krijgt een langzaam, gelijkmatig infuus krijgt. Vaak regelt een infuuspomp de precieze snelheid in milliliter per uur.

Tijdens de behandeling controleren zorgverleners de bloeddruk en hartslag, en de insteekplek op zwelling, roodheid of lekkage. De bijsluiter vermeldt dat er tijdens toediening meestal een controle van het bloed plaatsvindt. Bij langere behandelingen of grotere hoeveelheden kan de arts bloedwaarden opnieuw laten bepalen, zoals natrium, kalium, chloride en kreatinine voor je nierfunctie. Zo controleert hij of de vloeistof doet wat bedoeld is, zonder nieuwe verstoringen te geven.

Ringerlactaat bij pancreatitis en sepsis: nieuwe inzichten

Onderzoek van de afgelopen jaren vergeleek gebalanceerde vloeistoffen zoals ringerlactaat met gewone zoutoplossing bij ernstig zieke patiënten, omdat beide in ziekenhuizen wereldwijd veel worden gebruikt. Ook bij acute alvleesklierontsteking (pancreatitis) is ringerlactaat onderzocht. Mednet beschrijft een internationale observationele analyse (APPRENTICE) waarin ringerlactaat in de eerste 24 uur van de opname samenging met een kleinere kans op een matig ernstige of ernstige pancreatitis dan fysiologisch zout. Zo’n verband bewijst nog geen oorzaak; je arts bepaalt welke vloeistof in jouw situatie past.

Een systematische review en meta-analyse uit 2025 bundelde gegevens van meer dan 12.000 kinderen met septische shock, een levensbedreigende daling van de bloeddruk door een infectie [4]. Gebalanceerde oplossingen in plaats van fysiologisch zout gingen samen met minder vaak nierfunctievervangende behandeling (zoals dialyse) en minder vaak een te hoog chloride in het bloed. In gewone woorden: voor ernstig zieke kinderen die veel vocht nodig hebben, belast een gebalanceerde vloeistof zoals ringerlactaat de nieren mogelijk iets minder dan gewone zoutoplossing, al was de overleving in beide groepen vergelijkbaar. Een meta-analyse combineert veel kleinere studies voor een betrouwbaarder totaalbeeld, dus de bevinding is redelijk tot goed betrouwbaar. Dezelfde review zag wel een iets langere opnameduur met gebalanceerde oplossingen, wat volgens de onderzoekers verder onderzocht moet worden.

Een gerandomiseerde studie uit 2024 vergeleek een gebalanceerde vloeistof zonder lactaat, ringeracetaat, met fysiologisch zout bij 143 volwassenen met sepsis, een ernstige reactie van het hele lichaam op een infectie [5]. Er was geen duidelijk verschil in ernstige nierproblemen binnen 28 dagen, maar mensen die zoutoplossing kregen, hadden iets meer dagen beademing nodig en lieten een neiging tot meer chloride-ophoping zien. Voor jou betekent dit dat beide vloeistoffen bij volwassenen met sepsis vergelijkbaar zijn wat betreft de nieren, maar dat fysiologisch zout bij grote hoeveelheden iets vaker chloridegerelateerde bijwerkingen kan geven. Het was een studie in één centrum met een beperkt aantal patiënten, dus bevestiging in grotere studies is nodig.

Er lopen ook studies die direct over ringerlactaat gaan. In India vergelijkt de SPLID-studie fysiologisch zout, ringerlactaat en Plasma-Lyte bij kinderen met ernstige shock door dengue, en volgt daarbij het chloride in het bloed, nierschade en de hersteltijd [6]. Daarnaast onderzoekt de ALCAMIST-studie bij meer dan 2.400 volwassenen met septische shock in meerdere ziekenhuizen of het toevoegen van albumine, een eiwit uit het bloed, aan kristalloïden zoals ringerlactaat de overleving na 28 dagen verbetert [7]. Deze studies lopen nog, dus de resultaten zijn er nog niet. Ze laten wel zien dat de keuze voor de veiligste en beste infuusvloeistof nog volop wordt onderzocht.

Mogelijke bijwerkingen en veiligheid

De meeste mensen verdragen ringerlactaat goed als het op de juiste manier wordt gegeven en gecontroleerd. Omdat het alleen in een zorgomgeving wordt gegeven, let een verpleegkundige of arts tijdens de behandeling op reacties. Mogelijke effecten zijn zwelling bij de infuusplek, veranderingen in bloeddruk of hartslag, of verschuivingen in de zoutwaarden als grote hoeveelheden snel worden gegeven. Zelden komt een allergische reactie voor; zorgverleners zijn getraind om die snel te herkennen en te behandelen.

Bij een ernstige leverziekte, duidelijk verminderde nierfunctie, een te hoog calcium of bepaalde stofwisselingsziekten kan een andere vloeistof of extra controle nodig zijn. Merk je tijdens een infuus zwelling, benauwdheid, druk op de borst of ongewone zwakte, waarschuw dan meteen de verpleegkundige. Dat kan wijzen op te veel vocht of een verstoring in de zoutbalans. De Nederlandse bijsluiter noemt verder dat ringerlactaat een wisselwerking kan hebben met verschillende medicijnen, omdat het natrium-, kalium- en calciumzouten bevat. Een voorbeeld is digoxine bij hartzwakte, waarvan het calcium de bijwerkingen kan versterken. Vertel daarom altijd welke medicijnen je gebruikt. Bijwerkingen kun je in Nederland melden bij Bijwerkingencentrum Lareb.

Veelgestelde vragen

Is ringerlactaat hetzelfde als Ringer-lactaat, lactated Ringer’s of Hartmann?

Ja. Ringerlactaat, Ringer-lactaat, lactated Ringer’s (LR) en Hartmann-oplossing zijn namen voor dezelfde soort infuusvloeistof. De afkortingen RL en LR worden door elkaar gebruikt in infuusopdrachten en dossiers. Het precieze aantal grammen per liter kan per fabrikant iets verschillen.

Verhoogt ringerlactaat het lactaat in het bloed?

Bij mensen met een normale leverfunctie wordt het lactaat uit de vloeistof omgezet in bicarbonaat en hoopt het zich niet op in het bloed. Een gemeten lactaatwaarde in je bloed blijft bij gewoon gebruik meestal binnen de normale grenzen, al kan iemand met een duidelijk verminderde leverfunctie het lactaat langzamer verwerken.

Kan ringerlactaat gebruikt worden bij gewone uitdroging, zoals bij buikgriep?

Ringerlactaat wordt alleen in een zorgomgeving gegeven, zoals op de spoedeisende hulp of in het ziekenhuis, meestal bij matige tot ernstige uitdroging die niet met drinken alleen te verhelpen is. Lichte uitdroging wordt meestal thuis behandeld met drinken en eventueel ORS (oral rehydration solution), volgens de adviezen van je huisarts.

Waarom krijgen sommige patiënten fysiologisch zout in plaats van ringerlactaat?

Fysiologisch zout heeft in bepaalde situaties de voorkeur, bijvoorbeeld bij een duidelijke leverziekte, als het kalium- of calciumgehalte heel nauwkeurig moet worden gecontroleerd, of als een medicijn niet samengaat met het calcium in ringerlactaat. De keuze hangt af van je persoonlijke gezondheid en labuitslagen.

Is ringerlactaat veilig tijdens de zwangerschap?

Het wordt vaak gebruikt op de verloskamer als een infuus medisch nodig is. Zoals bij elke behandeling tijdens de zwangerschap hangt de keuze af van de persoonlijke situatie. Het verloskundig team beslist op basis van wat jij nodig hebt.

Hoe snel werkt ringerlactaat?

Omdat het direct in een ader wordt gegeven, heeft deze gebalanceerde kristalloïde bijna meteen effect op het bloedvolume en de zoutwaarden. Het uiteindelijke effect, zoals een betere bloeddruk of minder klachten van uitdroging, hangt af van de hoeveelheid, de snelheid en de onderliggende aandoening.

Woordenlijst

Verder lezen

• Lees hoe artsen je natriumwaarde gebruiken om vocht en zouten te beoordelen.
• Bekijk hoe artsen je kaliumwaarde voor en na een infuus beoordelen.
• Lees hoe de eGFR (geschatte nierfunctie) laat zien hoe goed je nieren filteren.
• Lees meer over het infuus en intraveneuze therapie.
• Bekijk hoe artsen chronische nierschade behandelen, wat invloed heeft op keuzes voor vocht en zouten.

Bronnen

• Mayo Clinic — Lactated Ringer’s (Intravenous Route): Description, Uses, and Side Effects — Mayo Clinic Drugs & Supplements, 2026 (mayoclinic.org)
• MedlinePlus (National Library of Medicine, NIH) — Dehydration: Medical Encyclopedia — MedlinePlus, beoordeeld 2025 (medlineplus.gov)
• Fuchs A, et al. — Crystalloid Solutions in Intravenous Fluid Therapy — StatPearls, National Center for Biotechnology Information (NCBI Bookshelf), NIH (ncbi.nlm.nih.gov)
• Vijendra B, et al. — Balanced Crystalloid Versus Saline for Resuscitation in Pediatric Septic Shock: A Systematic Review and Meta-Analysis — BMC Pediatrics, 2025 — doi.org/10.1186/s12887-025-05442 (doi.org)
• Zhang J, et al. — Acetate Ringer’s Solution Versus Normal Saline Solution in Sepsis: A Randomized, Controlled Trial — Shock, 2024 (doi.org)
• Mahajan V, et al. — Standard Therapy Versus Plasmalyte in Children With Dengue Shock Syndrome (SPLID Trial): Study Protocol for a Randomized Controlled Trial — Trials, 2026 — doi.org/10.1186/s13063-026-09630 (doi.org)
• Kim WY (Asan Medical Center) — Albumin and Crystalloid Administration in Septic Shock (ALCAMIST) — ClinicalTrials.gov, NCT05148286, active recruiting trial (clinicaltrials.gov)
• College ter Beoordeling van Geneesmiddelen — Ringerlactaat, oplossing voor infusie (RVG 28309) — Geneesmiddeleninformatiebank, geraadpleegd 2026 (geneesmiddeleninformatiebank.nl)
• College ter Beoordeling van Geneesmiddelen — Bijsluiter: informatie voor gebruikers Ringer lactaat, oplossing voor infusie — CBG, geraadpleegd 2026 (db.cbg-meb.nl)
• Mednet — Ringerlactaat geassocieerd met betere uitkomsten acute pancreatitis — Mednet.nl, geraadpleegd 2026 (mednet.nl)
• Bijwerkingencentrum Lareb — Alles over bijwerkingen melden — Lareb.nl, geraadpleegd 2026 (lareb.nl)

De vochtbalans hangt nauw samen met een aantal gewone bloedwaarden, zoals natrium, kalium, chloride en nierwaarden als kreatinine en eGFR. Als je die waarden over tijd bekijkt, begrijp je beter hoe je lichaam omgaat met vocht en zouten, zeker na een ziekte, ingreep of infuus.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

BloodSense legt je labuitslag uit in gewone taal, zodat je een beter gesprek kunt voeren met je huisarts of specialist. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies, en het vervangt het oordeel van je arts niet.

Upload je labuitslag en ontvang binnen enkele minuten je persoonlijke rapport.