Kwaliteitsindicatoren in de zorg zijn meetbare graadmeters die laten zien hoe goed een huisartsenpraktijk, ziekenhuis of andere zorgaanbieder een bepaald onderdeel van de zorg levert. Denk aan het percentage patiënten bij wie de bloeddruk is gecontroleerd, of bij wie de bloedsuiker binnen een veilige grens blijft. In Engelstalige teksten heet zo’n indicator een “quality performance measure”, afgekort QPM. Kwaliteitsindicatoren helpen zorgverleners hun eigen zorg te verbeteren en worden gebruikt door zorgverzekeraars en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Heb je QPM of “kwaliteitsindicator” gezien in een jaarverslag van een ziekenhuis, op een vergelijkingssite of in een Engelstalig verslag? In dit artikel lees je wat het betekent, hoe zo’n indicator wordt berekend en waarom QPM niets te maken heeft met het tijdstip van medicijnen, ook al lijkt de afkorting op QPM (elke avond).

Wat zijn kwaliteitsindicatoren in de zorg?

Kwaliteitsindicatoren zijn getallen die iets zeggen over de kwaliteit van de zorg. Zorginzicht, het platform van Zorginstituut Nederland, omschrijft een indicator als een getal dat door een zorgaanbieder wordt gemeten en dat iets zegt over de kwaliteit van de zorg. Een indicator bestaat meestal uit twee delen: een noemer, de groep patiënten die een bepaalde zorg zou moeten krijgen, en een teller, het aantal van die patiënten dat de zorg ook echt kreeg of een bepaald doel haalde.

Een voorbeeld: hoeveel procent van de mensen met diabetes kreeg het afgelopen jaar een HbA1c-meting, en bij hoeveel van hen lag de waarde onder de streefwaarde? De noemer is iedereen met diabetes in de praktijk, de teller het aantal mensen dat het doel haalde. In Nederland noemt het NHG voor de meeste mensen jonger dan 70 jaar een streefwaarde van 53 mmol/mol of lager. Het percentage dat daaruit volgt, is de score van de praktijk op die indicator.

Wat is de definitie van kwaliteit van zorg?

Goede zorg is zorg die veilig, effectief en op de patiënt gericht is, en in Nederland wordt samen afgesproken wat dat precies betekent. Zorginzicht legt uit dat patiëntenorganisaties, zorgverleners en zorgverzekeraars samen afspraken maken over wat goede zorg is. Die afspraken worden vastgelegd in kwaliteitsstandaarden en meetinstrumenten, en alle goedgekeurde standaarden en meetinstrumenten komen in een openbaar register. Een kwaliteitsstandaard beschrijft hoe een arts moet handelen en wat een goede organisatie van het zorgproces is. Zo’n standaard is nooit af, omdat er steeds nieuwe ontwikkelingen zijn.

Kwaliteitsindicatoren zijn het meetbare deel daarvan. Waar een richtlijn beschrijft wat goede zorg is, laat een indicator zien in hoeverre die zorg in de praktijk ook echt wordt geleverd.

Hoe worden kwaliteitsindicatoren in Nederland gebruikt?

De Federatie Medisch Specialisten onderscheidt twee soorten indicatoren. Interne indicatoren zijn bedoeld om de eigen zorgprocessen te beoordelen: door prestaties langere tijd te meten, kan een zorgaanbieder de eigen zorg kritisch bekijken en ontwikkelingen volgen. Externe indicatoren zijn bedoeld om verantwoording af te leggen over de kwaliteit van zorg aan patiënten, zorgverzekeraars, de IGJ en andere partijen. Volgens de Federatie kunnen zorgverzekeraars kwaliteitsindicatoren gebruiken bij de zorginkoop, en gebruikt de IGJ ze voor het houden van toezicht.

De IGJ brengt elk jaar de Basisset Kwaliteitsindicatoren Ziekenhuizen uit. Een indicator heeft daarbij een signaalfunctie: een opvallende uitkomst kan aanleiding zijn voor nader onderzoek, maar is op zichzelf geen oordeel. Ziekenhuizen maken hun resultaten zelf openbaar en kunnen er uitleg bij geven. Zorginstituut Nederland is verantwoordelijk voor het beschikbaar maken van kwaliteitsgegevens van zorgverleners via open data, die iedereen mag bekijken en downloaden.

Kwaliteitsmetingen in andere landen: QPM, MIPS en HEDIS

De afkorting QPM komt vooral uit de Verenigde Staten. Daar koppelen programma’s van de overheidsverzekering Medicare, zoals het Merit-based Incentive Payment System (MIPS), een deel van de betaling aan artsen aan hun scores op kwaliteitsindicatoren. Private zorgverzekeraars gebruiken daar vaak de HEDIS-set van het National Committee for Quality Assurance om te vergelijken hoe goed ze aandoeningen zoals diabetes, hoge bloeddruk en astma behandelen [2]. Dit heet waardegedreven zorg (value-based care): niet alleen betalen voor het aantal bezoeken of verrichtingen, maar voor resultaten die patiënten echt helpen. In het Verenigd Koninkrijk bestaat al jaren het Quality and Outcomes Framework, een betaling voor huisartsen op basis van kwaliteitsdoelen. In Nederland is het systeem anders ingericht, met afspraken tussen zorgverleners, patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars, maar het idee van meten en verbeteren is hetzelfde.

Welke indicatoren zijn er? Structuur, proces en uitkomst

Kwaliteitsexperts delen indicatoren meestal in drie groepen in, volgens een indeling van de arts Avedis Donabedian. Daarnaast worden vaak ook ervaringen van patiënten en zogenaamde balansindicatoren gemeten. De indeling helpt te begrijpen waarom sommige indicatoren kijken naar wat een praktijk heeft geregeld, andere naar wat medewerkers doen en weer andere naar wat er met de patiënt gebeurt.

Soort indicator	Wat het meet	Voorbeeld in gewone taal
Structuurindicator	Of de juiste systemen, medewerkers of techniek aanwezig zijn om goede zorg te leveren	Gebruikt de praktijk een dossier dat waarschuwt als een controle te laat is?
Procesindicator	Of aanbevolen stappen in de zorg echt zijn uitgevoerd	Kreeg de patiënt op tijd een controle van de ogen bij diabetes?
Uitkomstindicator	Wat er met de gezondheid van de patiënt is gebeurd	Bereikten de bloeddruk of het HbA1c een gezonde waarde?
Patiëntervaring	Hoe patiënten de communicatie en zorg beoordelen	Had de patiënt het gevoel dat de arts luisterde en duidelijk uitlegde?
Balansindicator	Of het oplossen van het ene probleem per ongeluk een ander probleem gaf	Leidde sneller ontslag uit het ziekenhuis tot meer heropnames?

Voorbeelden van indicatoren die je vaak ziet, zijn de regulatie van diabetes op basis van het HbA1c, de bloeddruk bij mensen met hypertensie, cholesterol op basis van het LDL-cholesterol, en het aantal mensen dat meedoet aan bevolkingsonderzoek naar borst-, baarmoederhals- en darmkanker. De Federatie Medisch Specialisten noemt als voorbeelden van normen ook het aantal spontane bevallingen en het percentage patiënten met doorligwonden.

Wat betekenen kwaliteitsindicatoren voor jou als patiënt?

Kwaliteitsindicatoren zijn bedoeld om patiënten te helpen, ook al klinkt het woord bureaucratisch. Dit betekenen ze voor jouw zorg.

Ten eerste zorgen ze voor verantwoording. Als een praktijk weet dat zijn resultaten bij diabetes worden gemeten en besproken met de zorgverzekeraar, heeft hij een concrete reden om herinneringen te sturen, gemiste afspraken op te volgen en de zorg beter af te stemmen.

Ten tweede helpen ze je kiezen. Zorginzicht noemt keuzehulpen die mede op open kwaliteitsgegevens zijn gebaseerd, zoals ZorgkaartNederland en Ziekenhuischeck. Daar kun je bijvoorbeeld zien hoe een ziekenhuis scoort op bepaalde behandelingen. Zorginzicht raadt ook aan om bij een bewuste keuze voor een ziekenhuis vooraf bij je zorgverzekeraar te checken of er een contract is, vooral bij een budget- of naturapolis.

Ten derde zijn ze geen eindoordeel over jouw persoonlijke zorg. Een indicator is een gemiddelde over veel patiënten. Je arts kan goede medische redenen hebben om bij jou van een algemeen doel af te wijken. Bij een oudere patiënt kan een heel strenge bloedsuikerwaarde bijvoorbeeld de kans op vallen vergroten. Het NHG noemt voor sommige mensen van 70 jaar en ouder daarom een hogere streefwaarde voor het HbA1c, van 54 tot 64 mmol/mol.

Nieuwe wetenschappelijke inzichten

Recent onderzoek laat zien hoe goed kwaliteitsindicatoren in de praktijk werken. Het beeld is genuanceerder dan “meer meten is altijd beter”.

Een grote systematische review uit 2025 in The BMJ bekeek het Britse Quality and Outcomes Framework, een al lang bestaand programma dat huisartsenpraktijken beloont voor het halen van kwaliteitsdoelen [4]. In gewone woorden: betalen op basis van kwaliteitsindicatoren verbeterde de geregistreerde zorg in het eerste jaar nadat een nieuwe indicator was ingevoerd, maar die verbetering zwakte vaak af in het derde jaar. Een groot deel van de winst verdween weer toen de financiële prikkel werd stopgezet. Voor patiënten betekent dit dat indicatoren de zorg de goede kant op kunnen duwen, maar dat het effect na verloop van tijd moet worden opgefrist of bijgesteld. Dit is stevig bewijs uit een zorgvuldige, vooraf geregistreerde review.

Een studie uit 2024 in The American Journal of Managed Care keek naar Amerikaanse patiënten met Medicaid [5]. De scores op kwaliteitsindicatoren waren duidelijk hoger bij patiënten die een vaste, doorlopende relatie hadden met hun huisarts dan bij patiënten die op papier aan een huisarts waren toegewezen, maar die huisarts zelden zagen. In gewone woorden: de kwaliteitsscore van een praktijk kan sterk afhangen van of patiënten daar echt regelmatig zorg krijgen, en niet alleen van hoe goed de praktijk is. Het ging om een grote terugkijkende studie met meer dan 100.000 patiënten; redelijk betrouwbaar, maar geen gerandomiseerde studie. In Nederland, waar je bij één vaste huisarts staat ingeschreven, is dat verband mogelijk anders.

Een studie uit 2023 in het International Journal for Quality in Health Care, met gegevens van 17 ziekenhuizen, vond dat ziekenhuizen met betere patiëntervaringen, waarbij patiënten zich goed geïnformeerd en goed behandeld voelden, ook minder infecties, kortere opnames en minder heropnames hadden [6]. In gewone woorden: hoe een ziekenhuis met patiënten als mens omgaat en hoe veilig de zorg is, gaan vaak samen op. Het was een observationeel onderzoek, dus het laat een patroon zien en geen bewijs dat het ene het andere veroorzaakt, maar het patroon was consistent over meerdere uitkomsten. Een internationaal overzicht uit 2026 in het British Journal of General Practice bekeek bovendien hoe prikkels voor huisartsen in verschillende landen uitpakken [7].

Tot slot publiceerden verschillende grote Amerikaanse verenigingen voor infectieziekten en ziekenhuisgeneeskunde in 2024 een gezamenlijk standpunt in Clinical Infectious Diseases over één bepaalde indicator voor de zorg bij sepsis (bloedvergiftiging) [8]. In gewone woorden: een veelgebruikte sepsisindicator leidde ertoe dat ziekenhuizen meer antibiotica en infuusvloeistof gaven om de indicator te halen, zonder duidelijk bewijs dat meer patiënten overleefden. De verenigingen adviseerden die indicator te vervangen door nieuwe indicatoren die meer gericht zijn op uitkomsten voor patiënten. Dat laat zien dat niet elke indicator perfect is, en dat medische experts indicatoren blijven toetsen en aanpassen.

Beperkingen van kwaliteitsindicatoren

Kwaliteitsindicatoren zijn nuttige hulpmiddelen, maar geen perfecte spiegel van de kwaliteit van zorg. Een indicator meet alleen wat hij is ontworpen om te tellen. Een praktijk kan dus goed scoren op een bepaalde indicator voor diabetes en toch tekortschieten op punten die de indicator niet meet. Indicatoren kunnen ook ongewenste prikkels geven, bijvoorbeeld extra aandacht voor patiënten die net niet aan een doel voldoen, terwijl patiënten die verder van het doel af zitten minder aandacht krijgen. De Federatie Medisch Specialisten benadrukt dat externe indicatoren zorgvuldig worden geëvalueerd, omdat vergelijkingen tussen zorgaanbieders eerlijk moeten zijn en verschillen niet mogen komen door een andere patiëntengroep of een andere manier van meten. Daarom worden indicatorensets regelmatig herzien en soms ingetrokken, zoals het voorbeeld van de sepsisindicator hierboven laat zien.

Waar vind je scores op kwaliteitsindicatoren?

Wil je kwaliteitsgegevens bekijken van een ziekenhuis of andere zorgaanbieder in Nederland? Zorginstituut Nederland maakt deze gegevens openbaar via de open data van Zorginzicht. Patiëntvriendelijke keuzehulpen die mede daarop zijn gebaseerd, zijn volgens Zorginzicht onder meer ZorgkaartNederland, Ziekenhuischeck, Revalidatiecheck en Kiezen in de GGZ. Veel ziekenhuizen publiceren daarnaast zelf hun kwaliteitscijfers op hun website, vaak onder “kwaliteit in cijfers” of “prestatie-indicatoren”. Ben je niet tevreden over je zorg? Zorginzicht wijst erop dat iedere zorgverlener sinds 1 januari 2017 verplicht een klachtenfunctionaris heeft die kan bemiddelen.

Woordenlijst

Term	Uitleg
Kwaliteitsindicator	Een getal dat een zorgaanbieder meet en dat iets zegt over de kwaliteit van de zorg.
QPM	Quality performance measure: de Engelse term voor een kwaliteitsindicator.
Kwaliteitsstandaard	Een afspraak die beschrijft hoe een arts moet handelen en wat een goede organisatie van de zorg is.
Basisset IGJ	De set kwaliteitsindicatoren die de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd jaarlijks voor ziekenhuizen uitbrengt.
Teller	Het aantal patiënten dat de aanbevolen zorg echt kreeg of het doel haalde.
Noemer	De hele groep patiënten die voor een bepaalde zorg in aanmerking kwam.
Procesindicator	Een indicator die meet of een aanbevolen handeling, zoals een controle, echt is uitgevoerd.
Uitkomstindicator	Een indicator die meet welk gezondheidsresultaat een patiënt bereikte, zoals een goede bloeddruk.
Structuurindicator	Een indicator die meet of een zorgorganisatie de systemen of medewerkers heeft om goede zorg te leveren.
Waardegedreven zorg	Een aanpak waarbij betaling of beoordeling deels afhangt van gemeten kwaliteit en uitkomsten in plaats van alleen van het aantal verrichtingen.

Veelgestelde vragen

Wat is de betekenis van indicatoren?

Een indicator is een meetbaar teken dat iets zegt over een groter geheel. In de zorg is een kwaliteitsindicator een getal dat laat zien hoe goed een bepaald onderdeel van de zorg wordt geleverd. Volgens de Federatie Medisch Specialisten heeft een indicator een signaalfunctie: een opvallende score kan aanleiding zijn om beter te kijken, maar is op zichzelf geen eindoordeel.

Wat zijn voorbeelden van kwaliteitsindicatoren?

Voorbeelden zijn het percentage mensen met diabetes met een goed geregeld HbA1c, het percentage mensen met hypertensie bij wie de bloeddruk op streefwaarde is, het percentage patiënten met doorligwonden in een ziekenhuis, het aantal spontane bevallingen en de tevredenheid van patiënten over de uitleg van hun arts.

Wat is de teller van een kwaliteitsindicator?

De teller is het aantal patiënten binnen de groep die in aanmerking komt dat de aanbevolen zorg echt kreeg of het doel haalde. Bij een indicator voor bloeddrukregulatie is de teller het aantal mensen met hypertensie bij wie de bloeddruk in de meetperiode binnen de streefwaarde lag. De teller gedeeld door de noemer geeft het percentage dat als score wordt gerapporteerd.

Wat is een procesindicator?

Een procesindicator meet of een aanbevolen handeling is uitgevoerd, en niet het uiteindelijke gezondheidsresultaat. Voorbeelden zijn of iemand met diabetes een jaarlijkse oogcontrole kreeg, of of een patiënt bij een controle op somberheid is gescreend. Procesindicatoren zijn nuttig omdat ze relatief snel te verbeteren zijn en duidelijk laten zien of de aanbevolen stappen goed worden gevolgd.

Wat is een structuurindicator?

Een structuurindicator kijkt naar de systemen, medewerkers of techniek die een zorgorganisatie heeft om goede zorg te ondersteunen, en niet naar de ervaring van één patiënt. Voorbeelden zijn of een ziekenhuis bepaalde specialisten in dienst heeft, of een praktijk een dossier gebruikt dat herinneringen voor controles kan sturen. Structuurindicatoren zijn een basis die goede proces- en uitkomstindicatoren makkelijker haalbaar maakt.

Wat is een balansindicator?

Een balansindicator controleert of een verbetering op het ene gebied per ongeluk een nieuw probleem op een ander gebied gaf. Als een ziekenhuis de gemiddelde opnameduur verkort om efficiënter te werken, kijkt een balansindicator bijvoorbeeld of het aantal heropnames daardoor steeg. Zo zien verbeterteams het hele plaatje, in plaats van één getal te verbeteren ten koste van een ander.

Betekent een lage score dat mijn arts me slecht heeft behandeld?

Niet per se. Een kwaliteitsindicator is een gemiddelde over veel patiënten in een bepaalde periode. Persoonlijke medische omstandigheden kunnen de score van een praktijk omlaag halen, ook als de zorg voor elke patiënt passend was. Een praktijk met veel patiënten met meerdere ingewikkelde aandoeningen kan bijvoorbeeld een lagere score hebben, ondanks zorgvuldige, persoonlijke zorg. Heb je vragen over een indicator of over je eigen uitslagen, dan kan je huisarts de context achter het getal uitleggen.

Bronnen

Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — High Quality Care: Guidelines and Quality Measures, 2025 (cdc.gov)
Centers for Medicare & Medicaid Services (CMS) — Healthcare Effectiveness Data and Information Set (HEDIS), 2025 (cms.gov)
National Library of Medicine, MedlinePlus (NIH) — How to Understand Your Lab Results, 2024 (medlineplus.gov)
Ho L, Mercer SW, Henderson D, Donaghy E, Guthrie B — Effect of UK Quality and Outcomes Framework pay-for-performance programme on quality of primary care: systematic review with quantitative synthesis — The BMJ, 2025 — Effect of UK QOF pay-for (doi.org)
Love K, Turner S, Runger G, Adams C, Riley W — Patient assignment and quality performance: a misaligned system — The American Journal of Managed Care, 2024 (doi.org)
Abdalla R, Pavlova M, Groot W — Association of patient experience and the quality of hospital care — International Journal for Quality in Health Care, 2023 (doi.org)
Harris M, Rhee J, Barr M, et al. — General practice incentives: a review of the international literature — British Journal of General Practice, 2026 (doi.org)
Rhee C, Strich JR, Chiotos K, et al. — Improving Sepsis Outcomes in the Era of Pay-for-Performance and Electronic Quality Measures: A Joint IDSA/ACEP/PIDS/SHEA/SHM/SIDP Position Paper — Clinical Infectious Diseases, 2024 — Improving Sepsis Outcomes in the Era of Pay-for (doi.org)
Zorginstituut Nederland — Informatie voor cliënten over kwaliteit van zorg — Zorginzicht, geraadpleegd 2026 (zorginzicht.nl)
Federatie Medisch Specialisten — Kwaliteitsindicatoren — Demedischspecialist.nl, geraadpleegd 2026 (demedischspecialist.nl)
Nederlands Huisartsen Genootschap — NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 — NHG-Richtlijnen (richtlijnen.nhg.org)

Verder lezen

Lees hoe artsen je medische voorgeschiedenis vastleggen.
Lees hoe een gesprek met je arts is opgebouwd in de uitleg over de anamnese bij je huidige klachten.
Begrijp een verwante term in de uitleg over de tractusanamnese (review of systems).
Bekijk hoe zelfstandigheid wordt beoordeeld met ADL, algemene dagelijkse levensverrichtingen.
Lees hoe een normaal hartritme wordt genoteerd als sinusritme op het ecg.

Veel van de kwaliteitsindicatoren hierboven zijn direct gebaseerd op labuitslagen die je zelf kunt bekijken, zoals het HbA1c bij diabetes, het LDL-cholesterol bij het risico op hart- en vaatziekten en nierwaarden zoals kreatinine. Als je je eigen waarden begrijpt, kun je dezelfde trends volgen als je zorgverleners en betere vragen stellen bij je volgende afspraak.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

BloodSense helpt je je labuitslag te begrijpen zonder dat je zelf het vakjargon hoeft te ontcijferen. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies, en het vervangt het oordeel van je huisarts niet.

Upload je labuitslag en ontvang binnen enkele minuten je persoonlijke rapport.