ADH-hormoon (antidiuretisch hormoon, vasopressine): bloedtest, waarden en copeptine

In het kort
Het antidiuretisch hormoon (ADH), ook vasopressine genoemd, zegt je nieren water vast te houden als je bloed te geconcentreerd wordt. Een ADH-uitslag lees je altijd naast je natrium, de osmolaliteit van je bloed en je urine. Omdat ADH lastig te meten is, bepalen veel laboratoria nu copeptine, een stabiel stukje dat samen met ADH vrijkomt.
Hoe lees je een ADH-uitslag op je labuitslag?
Een ADH-uitslag alleen geeft geen diagnose. Hij komt meestal samen met natrium, osmolaliteit en urineonderzoek, en wordt gelezen naast hoe verdund je bloed is[3]. Hieronder een fictieve uitslag van een man van 67 met een laag natrium.
| Bepaling | Uitslag | Referentiewaarde | Markering |
|---|---|---|---|
| Natrium (serum) | 128 mmol/L | 135-145 mmol/L | L |
| Osmolaliteit (serum) | 266 mosmol/kg | 275-295 mosmol/kg | L |
| ADH (vasopressine), EDTA-plasma | 3,5 pmol/L | 0-5,4 pmol/L | - |
| Osmolaliteit (portie urine) | 460 mosmol/kg | Beoordelen met serumosmolaliteit | - |
| Natrium (portie urine) | 58 mmol/L | Beoordelen met zoutinname | - |
- Natrium en serumosmolaliteit: allebei laag, dus het bloed bevat te veel water ten opzichte van zout. Van hyponatriëmie spreek je bij een natrium onder 135 mmol/L[9].
- ADH: 3,5 pmol/L (ongeveer 3,8 pg/mL) valt binnen de referentiewaarde, maar is hier toch niet normaal. Bij verdund bloed hoort ADH uit te staan; een nog meetbare waarde noemen artsen ‘inadequaat’[4].
- Urine-osmolaliteit: boven 100 mosmol/kg terwijl het bloed verdund is, betekent dat de nieren water blijven vasthouden. Dat is een van de criteria van het syndroom van inadequate ADH-secretie (SIADH)[4].
- Natrium in de urine: boven 30 mmol/L bij normale zoutinname past in hetzelfde beeld, als plaspillen, schildklier en bijnieren zijn uitgesloten[4].
- Geen markering is geen geruststelling: de referentiewaarde geldt voor gezonde mensen, niet voor iemand met een laag natrium.
Een ADH-uitslag krijgt pas betekenis naast je natrium en osmolaliteit. BloodSense leest je hele labuitslag in samenhang en legt hem in gewone taal uit.
Leg mijn labuitslag uitWat is de functie van het ADH-hormoon, en waarom wordt het gemeten?
ADH wordt gemaakt in de hypothalamus, opgeslagen in de achterkwab van de hypofyse en afgegeven als je bloed geconcentreerder wordt of als je bloedvolume of bloeddruk daalt[4]. In de nier opent het waterkanaaltjes in de verzamelbuizen, zodat er minder water met de urine verloren gaat; daarnaast vernauwt het bloedvaten[4]. Ons artikel over de osmolaliteit van je bloed legt de kant van de concentratie uit.
Je arts kan een ADH- of copeptinebepaling aanvragen:
- als je natrium in het bloed te laag is zonder duidelijke oorzaak[3];
- als je grote hoeveelheden verdunde urine plast en veel dorst hebt, om diabetes insipidus op te sporen[3];
- tijdens een dorstproef of een stimulatietest bij de internist-endocrinoloog[3].
Diabetes insipidus heeft niets te maken met bloedsuiker of met diabetes mellitus. In 2022 stelden internationale endocrinologische verenigingen nieuwe namen voor: arginine-vasopressinedeficiëntie (AVP-D) voor de centrale vorm en arginine-vasopressineresistentie (AVP-R) voor de vorm in de nier[5].
Wat zijn normale waarden voor ADH en copeptine?
| Bepaling | Gebruikelijke waarde bij volwassenen | Bron |
|---|---|---|
| ADH (vasopressine), plasma | 0-5,4 pmol/L (0-5,9 pg/mL) | MedlinePlus[1] |
| Copeptine, in rust, gezonde volwassenen | ongeveer 1,0-13,8 pmol/L (mediaan 4,2), gemiddeld hoger bij mannen | Overzicht over copeptine[6] |
| Natrium in serum | onder 135 mmol/L = hyponatriëmie | Europese richtlijn[9] |
| Serumosmolaliteit | onder 275 mosmol/kg = te laag (een SIADH-criterium) | Overzicht over SIADH[4] |
| Urine-osmolaliteit bij lage serumosmolaliteit | boven 100 mosmol/kg = nieren concentreren nog | Overzicht over SIADH[4] |
Omrekenen: 1 pg/mL ADH is ongeveer 0,92 pmol/L. De meeste laboratoria kunnen ADH niet zelf meten, daarom wordt nu vaak copeptine gebruikt[1].
Bij een vermoeden van diabetes insipidus wordt copeptine vaak na een prikkel gemeten. Deze afkapwaarden gelden alleen binnen een protocol onder toezicht:
| Situatie | Afkapwaarde | Wat het doet vermoeden |
|---|---|---|
| Copeptine in rust, zonder eerst te dorsten | boven 21,4 pmol/L | De nieren reageren niet op ADH (AVP-R), met 100 % sensitiviteit en specificiteit in een studie bij 55 patiënten[8] |
| Na een hypertoon zoutinfuus, natrium minstens 150 mmol/L | boven 4,9 pmol/L | Eerder primaire polydipsie dan AVP-D: 96,5 % juiste diagnoses, tegen 76,6 % bij de klassieke dorstproef[7] |
| 60 minuten na een arginine-infuus | boven 3,8 pmol/L | Eerder primaire polydipsie dan AVP-D, met een nauwkeurigheid van 93 %[10] |
De Nederlandse Hypofyse Stichting beschrijft het verschil voor patiënten: bij de dorstproef mag je tot negen uur niets drinken, terwijl de test met zout- of arginine-infuus maar 2 tot 3 uur duurt en een stuk patiëntvriendelijker is[11].
Wat betekent een te hoog of te laag ADH?
ADH of copeptine te hoog
- Vaak Een normale reactie op uitdroging, bloedverlies of lage bloeddruk: dan is hoog juist passend[4].
- Vaak Kortdurend: misselijkheid, pijn, stress, narcose of operatie[4].
- Vaak Medicijnen, zoals sommige antidepressiva (SSRI’s, SNRI’s), middelen tegen epilepsie zoals carbamazepine en sommige middelen tegen kanker, pijn, hartproblemen, diabetes en hoge bloeddruk[1][4].
- Mogelijk SIADH bij een longziekte zoals longontsteking, bij hersenletsel, een infectie of beroerte, of bij tuberculose[2]. Kleincellige longkanker maakt in ongeveer 10 tot 15 % van de gevallen zelf vasopressine[4].
- Mogelijk Hartfalen, leverfalen zoals bij levercirrose, of sommige nierziekten[1].
- Zeldzaam Arginine-vasopressineresistentie: het hormoon is hoog omdat de nieren er niet op reageren[3][8].
In een internationaal register van 1524 mensen met SIADH bleef de oorzaak bij ongeveer 35 % onbekend[4].
ADH of copeptine te laag
- Vaak Heel veel drinken (primaire polydipsie) of te veel vocht: het lichaam zet ADH terecht uit[1].
- Mogelijk Arginine-vasopressinedeficiëntie door schade aan hypothalamus of hypofyse, bijvoorbeeld na een hypofyseoperatie[1][6]. Een laag copeptine kort na zo’n operatie kan een diabetes insipidus voorspellen[11].
- Zeldzaam Nefrogeen SIADH, een erfelijke nieraandoening: een laag natrium met copeptine onder ongeveer 2,0 pmol/L kan aanleiding zijn voor erfelijkheidsonderzoek[4].
Bij een laag natrium heeft het meten van ADH of copeptine zijn nut niet bewezen: beide zijn verhoogd bij SIADH, maar ook als het bloedvolume te laag is[4][6]. Artsen kijken daarom naar osmolaliteit in bloed en urine, natrium in de urine, nierfunctie en zouten in het bloed, en naar de schildklier (TSH) en bijnieren (cortisol)[2][4].
Wat kan een ADH- of copeptine-uitslag beïnvloeden?
Voor een losse ADH-bepaling is meestal geen voorbereiding nodig; voor een dorstproef of stimulatietest krijg je aparte instructies[3]. Controleer deze punten:
- Je behandelaar kent al je medicijnen en gewoonten: alcohol, nicotine, plaspillen, bloeddrukmedicijnen, insuline, prednison en psychiatrische medicijnen veranderen de ADH-waarde[1].
- Je hebt vooraf niet zwaar gesport en komt rustig: lichamelijke en emotionele stress verhogen copeptine[6].
- Natrium en osmolaliteit zijn tegelijk met ADH afgenomen, want zonder die waarden is het hormoon niet te beoordelen[3].
- Je weet wat je vooraf hebt gedronken: veel water zet ADH uit, dorst zet het aan[4].
- Het buisje wordt snel verwerkt: ADH breekt na afname snel af, copeptine blijft bij kamertemperatuur minstens 7 dagen stabiel[4][6].
- Je houdt rekening met wachttijd: een directe ADH-uitslag kan tot twee weken duren[2].
Daarnaast laten het soortelijk gewicht van de urine en de elektrolyten in de urine zien of de nieren de urine concentreren.
Wanneer naar de dokter?
- Spoed: bel 112 bij verwardheid, een epileptische aanval, hevig braken, sufheid of een val bij een bekend laag natrium: een ernstig laag natrium is een medisch spoedgeval[2].
- Binnen 24 tot 48 uur (buiten kantoortijd via de huisartsenpost) bij nieuwe misselijkheid, hoofdpijn of wankel lopen met een laag natrium[2], of bij plotseling heel veel plassen en hevige dorst, vooral na een operatie aan de hersenen of hypofyse[6].
- Bij je volgende afspraak om een ADH- of copeptine-uitslag met je natrium en medicijnen te bespreken.
Vragen voor de arts
- Is mijn ADH of copeptine tegelijk met natrium en osmolaliteit gemeten?
- Kan een van mijn medicijnen deze uitslag verklaren?
- Heb ik een stimulatietest nodig, en hoe wordt die begeleid?
- Hoeveel mag ik drinken tot we meer weten?
Veelgestelde vragen
Heeft ADH op mijn uitslag iets met ADHD of alcoholdehydrogenase te maken?
Nee. ADH is ook de afkorting van alcoholdehydrogenase, een enzym, en wordt makkelijk verward met ADHD. Op een hormoon- of nieruitslag betekent ADH het antidiuretisch hormoon (vasopressine).
Waarom heeft mijn laboratorium copeptine gemeten in plaats van ADH?
Copeptine komt in gelijke hoeveelheid vrij als ADH, maar is veel makkelijker te meten: weinig bloed, geen speciale verwerking en een uitslag binnen enkele uren[6][8]. Veel laboratoria gebruiken het nu als vervanger[1][11].
Heeft alcohol invloed op het hormoon ADH?
Ja. Alcohol staat op de lijst van stoffen die de ADH-waarde veranderen[1]. Zeg het dus als je voor de test hebt gedronken.
Gerelateerde artikelen
- Osmolaliteit van je bloedDe concentratiewaarde waarop ADH reageert.
- Natrium in je bloedEen laag natrium is de gewone reden om ADH te meten.
- Natrium in urineEen belangrijke test bij een vermoeden van SIADH.
- Ziekte van AddisonEen oorzaak van laag natrium vanuit de bijnieren die uitgesloten moet worden.
- BloedwaardenAl onze artikelen over bloeduitslagen.
Bronnen
- MedlinePlus. ADH blood test. Medical Encyclopedia. US National Library of Medicine; herzien op 24 april 2025. medlineplus.gov (geraadpleegd op 18 november 2026)
- MedlinePlus. Syndrome of inappropriate antidiuretic hormone secretion. Medical Encyclopedia. US National Library of Medicine; herzien op 24 april 2025. medlineplus.gov (geraadpleegd op 18 november 2026)
- Testing.com. Antidiuretic Hormone (ADH) test. Bijgewerkt op 5 november 2026. testing.com (geraadpleegd op 18 november 2026)
- Warren AM, Grossmann M, Christ-Crain M, Russell N. Syndrome of inappropriate antidiuresis: from pathophysiology to management. Endocr Rev. 2023;44(5):819-861. doi:10.1210/endrev/bnad010 (geraadpleegd op 18 november 2026)
- Arima H, Cheetham T, Christ-Crain M, et al. Changing the name of diabetes insipidus: a position statement of the Working Group for Renaming Diabetes Insipidus. J Clin Endocrinol Metab. 2022;108(1):1-3. doi:10.1210/clinem/dgac547 (geraadpleegd op 18 november 2026)
- Refardt J, Winzeler B, Christ-Crain M. Copeptin and its role in the diagnosis of diabetes insipidus and the syndrome of inappropriate antidiuresis. Clin Endocrinol (Oxf). 2019;91(1):22-32. doi:10.1111/cen.13991 (geraadpleegd op 18 november 2026)
- Fenske W, Refardt J, Chifu I, et al. A copeptin-based approach in the diagnosis of diabetes insipidus. N Engl J Med. 2018;379(5):428-439. doi:10.1056/NEJMoa1803760 (geraadpleegd op 18 november 2026)
- Timper K, Fenske W, Kühn F, et al. Diagnostic accuracy of copeptin in the differential diagnosis of the polyuria-polydipsia syndrome: a prospective multicenter study. J Clin Endocrinol Metab. 2015;100(6):2268-2274. doi:10.1210/jc.2014-4507 (geraadpleegd op 18 november 2026)
- Spasovski G, Vanholder R, Allolio B, et al. Clinical practice guideline on diagnosis and treatment of hyponatraemia. Eur J Endocrinol. 2014;170(3):G1-G47. doi:10.1530/EJE-13-1020 (geraadpleegd op 18 november 2026)
- Winzeler B, Cesana-Nigro N, Refardt J, et al. Arginine-stimulated copeptin measurements in the differential diagnosis of diabetes insipidus: a prospective diagnostic study. Lancet. 2019;394(10198):587-595. doi:10.1016/S0140-6736(19)31255-3 (geraadpleegd op 18 november 2026)
- Nederlandse Hypofyse Stichting. Antidiuretisch hormoon: diabetes insipidus (AVP-deficiëntie) en SIADH. hypofyse.nl (geraadpleegd op 18 november 2026)
- Rijksoverheid. Wat is het eigen risico van mijn zorgverzekering? rijksoverheid.nl (geraadpleegd op 18 november 2026)
Deze pagina geeft algemene informatie over de ADH- en copeptinetest. Ze vervangt niet het advies van het behandelteam dat je klachten, je medicijnen en al je uitslagen kent.



