Menstruatiepijn, medisch dysmenorroe, is een bonzende of krampende pijn onder in je buik vlak voor of tijdens je ongesteldheid. Het komt heel vaak voor. Bij de meeste vrouwen komt de pijn door prostaglandinen, stoffen die je baarmoeder laten samentrekken, en niet door een ziekte. Bij sommige vrouwen is menstruatiepijn wel een teken van iets anders, zoals endometriose of vleesbomen. Daarom verdient pijn die heel erg is, steeds erger wordt of samengaat met andere klachten een goede blik van je huisarts, in plaats van stil verduren. In dit artikel lees je wat menstruatiepijn is, welke klachten erbij horen, wat de oorzaak kan zijn, hoe de huisarts onderzoekt waar de pijn vandaan komt, wat helpt en wat nieuw onderzoek laat zien.

Wat is menstruatiepijn (dysmenorroe)?

Het woord dysmenorroe komt uit het Grieks en betekent ‘moeilijke maandelijkse vloeiing’. Artsen gebruiken het voor menstruatiepijn die zo erg is dat je dagelijkse dingen er last van hebben, niet voor een beetje ongemak. Thuisarts schrijft dat de pijn zo erg kan zijn dat je gewone dingen niet kunt doen, zoals werken of sporten. Het is de meest voorkomende gynaecologische klacht, vooral bij tieners en jonge vrouwen, en een belangrijke reden om school of werk te missen. Artsen onderscheiden twee soorten, afhankelijk van of er een onderliggende aandoening is.

Bij primaire dysmenorroe is er geen onderliggende ziekte. De pijn komt door prostaglandinen die vrijkomen als het baarmoederslijmvlies wordt afgestoten. Dit is verreweg de meest voorkomende vorm en begint meestal binnen een paar jaar na de eerste menstruatie, zodra je cyclus met een eisprong gaat werken. Volgens Thuisarts kun je veel pijn hebben als je nog maar kort ongesteld bent, en wordt de pijn meestal na de eerste jaren minder. Bij secundaire dysmenorroe komt de pijn door een aanwijsbare aandoening, meestal endometriose, maar ook vleesbomen (myomen), adenomyose, een ontsteking in het kleine bekken of een spiraaltje. Ongeveer de helft tot het grootste deel van de vrouwen die menstrueren heeft wat pijn bij elke cyclus, en ongeveer 10 tot 20 procent noemt de pijn zo erg dat het dagelijks leven erdoor wordt verstoord.

Menstruatiepijn symptomen: wat kun je merken?

Het belangrijkste symptoom is een bonzende of krampende pijn onder in je buik, die vaak uitstraalt naar je onderrug en de voorkant van je bovenbenen. Thuisarts noemt krampen onderin je buik en pijn in je rug of benen. Je kunt ook last hebben van hoofdpijn, pijnlijke borsten, misselijkheid, moeheid of je sneller somber, verdrietig of onzeker voelen. Veel vrouwen hebben ook duizeligheid of dunne ontlasting, vooral op de dagen met het meeste bloedverlies. De pijn kan elke maand anders zijn. Bij primaire dysmenorroe begint de pijn meestal één tot drie dagen voor het bloeden, is die het ergst ongeveer 24 uur na het begin van de menstruatie en neemt die binnen twee tot drie dagen af.

Pijn die niet in dit patroon past, verdient aandacht: krampen die ruim voor het bloeden beginnen of lang daarna aanhouden, pijn die van cyclus tot cyclus erger wordt, of pijn samen met veel bloedverlies, pijn bij het vrijen of klachten bij plassen of poepen. Dat wijst eerder op secundaire dysmenorroe dan op de gewone, primaire vorm.

Hoeveel dagen voor je menstruatie krijg je buikpijn?

Bij gewone menstruatiepijn begint de buikpijn meestal één tot drie dagen voor je ongesteld wordt. Sommige vrouwen hebben al een week van tevoren klachten zoals een opgeblazen gevoel of gevoelige borsten; dat hoort vaker bij het premenstrueel syndroom (PMS). Heb je ook pijn als je helemaal niet ongesteld bent, bespreek dat dan met je huisarts.

Welke dag zijn krampen het ergst in de menstruatie?

De krampen zijn meestal het ergst op de eerste dag van de menstruatie, ongeveer 24 uur na het begin van het bloeden. Dan zijn de prostaglandinen het hoogst. Daarna nemen de klachten bij primaire dysmenorroe in twee tot drie dagen af.

Wat is de oorzaak van menstruatiepijn?

Als je ongesteld bent, knijpt je baarmoeder samen, legt Thuisarts uit. Daardoor kun je krampen en pijn krijgen. Door het samenknijpen gaat het baarmoederslijmvlies naar buiten en komt het met bloed uit je vagina. Bij primaire dysmenorroe maakt het baarmoederslijmvlies vlak voor en tijdens de menstruatie veel prostaglandinen aan. Die laten de baarmoeder sterker samentrekken, en hogere waarden horen bij ergere krampen, samen met de misselijkheid en diarree die erbij kunnen komen. Omdat het samenhangt met cycli met een eisprong en niet met een afwijking in de bouw, begint primaire dysmenorroe meestal binnen een paar jaar na de eerste menstruatie en wordt die niet steeds erger zoals secundaire dysmenorroe.

Secundaire dysmenorroe heeft een aanwijsbare oorzaak. De meest voorkomende is endometriose, waarbij weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit. Begrijpen wat het verplaatste weefsel bij endometriose doet, helpt verklaren waarom het zo vaak blijvende, steeds ergere pijn geeft. Andere oorzaken zijn vleesbomen, adenomyose, een ontsteking in het kleine bekken, een vernauwde baarmoedermond en een spiraaltje. Thuisarts beschrijft dat sommige vrouwen vaak erge pijn houden, ook als ze niet ongesteld zijn, soms zo erg dat ze niet naar werk of school gaan, en vaak samen met pijn bij het vrijen of veel bloedverlies. Ga dan naar je huisarts. Andere waarschuwingstekens zijn pijn die pas na je 25e begint, pijn die elke cyclus erger wordt, krampen die na de bloeddagen doorgaan, onregelmatig bloedverlies, afwijkende afscheiding, of pijn die slecht reageert op pijnstillers of de pil. Endometriose wordt vaak pas na lange tijd vastgesteld, soms na vier tot elf jaar, mede omdat krampen zo vaak worden afgedaan als ‘normaal’.

Hoe voelt een endometriose-aanval?

Bij endometriose heb je vaak heftige buikpijn als je ongesteld bent, die erger is dan gewone menstruatiepijn en slecht reageert op pijnstillers. De pijn kan ook buiten de menstruatie optreden, bij het vrijen, plassen of poepen, en uitstralen naar rug of benen. Thuisarts heeft hierover een aparte pagina: ‘Ik heb heftige pijn als ik ongesteld ben. Heb ik endometriose?’ Endometriose in de blaas kan pijn bij het plassen of bloed in de urine geven rond de menstruatie.

Hoe onderzoekt de huisarts menstruatiepijn?

De huisarts begint met vragen over wanneer de pijn begint, hoe lang die duurt en of die erger wordt, en doet soms een inwendig onderzoek om te voelen of er gevoelige plekken of zwellingen zijn. Bij jonge vrouwen met een typisch patroon van primaire dysmenorroe en zonder waarschuwingstekens is dat onderzoek vaak niet nodig. Als er een vermoeden is van een onderliggende oorzaak, is een echo (vaak via de vagina) meestal het eerste onderzoek, om vleesbomen, cysten op de eierstokken en adenomyose te zien. Een normale echo sluit endometriose echter niet uit. Een MRI kan meer laten zien als de echo geen duidelijkheid geeft, maar een laparoscopie (kijkoperatie), waarbij de gynaecoloog in het bekken kijkt, is de enige manier om endometriose zeker vast te stellen en vaak tegelijk te behandelen.

Kenmerk	Primaire dysmenorroe	Secundaire dysmenorroe
Begin	Binnen een paar jaar na de eerste menstruatie	Vaak na je 25e
Pijnpatroon	Begint 1 tot 3 dagen voor het bloeden en neemt in 2 tot 3 dagen af	Kan eerder beginnen, langer duren of tussen de menstruaties doorgaan
Verloop in de tijd	Blijft van cyclus tot cyclus ongeveer gelijk	Wordt vaak steeds erger
Reactie op pijnstillers of de pil	Meestal goed	Vaak slecht
Onderliggende oorzaak	Geen gevonden	Endometriose, vleesbomen, adenomyose, ontsteking in het kleine bekken of een spiraaltje

Bloedonderzoek ondersteunt het onderzoek, maar stelt de diagnose niet. Bij veel bloedverlies laat de huisarts vaak het hemoglobine bepalen om bloedarmoede op te sporen (in Nederland in mmol/L; volgens de NHG is er bloedarmoede bij vrouwen als het Hb lager is dan 7,5 mmol/L). Vervolgonderzoek laat zien of je ijzervoorraad het bijhoudt: begrijpen wat de ferritinewaarde in je bloed en de uitslag van het ijzer in je bloed zeggen, laat zien waarom die waarden belangrijk zijn bij veel bloedverlies. Met de TSH-waarde in je bloed wordt de schildklier gecontroleerd, omdat schildklierproblemen ook het bloedverliespatroon kunnen veranderen. Een zwangerschapstest hoort erbij bij buikpijn in de vruchtbare jaren. CA-125, dat soms wordt bepaald bij een vermoeden van endometriose, is op zichzelf geen betrouwbare test: ongeveer de helft van de bij een operatie bevestigde gevallen heeft een normale uitslag. Het kan dus ondersteunen, maar nooit een echo of kijkoperatie vervangen. Weten hoe je de markeringen en referentiewaarden op een labuitslag leest, helpt je deze uitslagen te volgen.

Wat helpt tegen menstruatiepijn? Behandeling en pijnstillers

Warmte, gewoon doorgaan met je dagelijkse dingen en een pijnstiller helpen de meeste vrouwen. Thuisarts adviseert om je buik of rug warm te houden met een warme kruik, een warme zak met pitten of een warm bad; ook een warmtepleister van de drogist of apotheek kan helpen. Als het lukt, blijf je werk, hobby's, sport of school doen; je denkt dan minder aan de pijn. Rust nemen, ontspannen, je onderrug laten masseren en bewegen zoals wandelen helpen bij sommige vrouwen ook.

Aanpak	Doel
Paracetamol	Helpt meestal goed tegen pijn en heeft de minste bijwerkingen
NSAID's (ibuprofen, naproxen, diclofenac)	Remmen de aanmaak van prostaglandinen en helpen extra goed tegen menstruatiekrampen
De pil, minipil, hormoonstaafje of hormoonspiraaltje	Remmen de eisprong of maken het baarmoederslijmvlies dunner, waardoor pijn en bloedverlies afnemen
Warmte	Ontspant de spieren van de baarmoeder en verlicht de pijn
Bewegen	Regelmatig bewegen hangt samen met mildere krampen
TENS (elektrische zenuwstimulatie)	Zwakke elektrische prikkels via de huid die pijnsignalen kunnen verminderen
De oorzaak behandelen	Bij secundaire dysmenorroe: behandeling van vleesbomen, adenomyose, endometriose of een infectie

Thuisarts schrijft dat paracetamol meestal goed helpt en de minste bijwerkingen heeft, en dat NSAID's zoals ibuprofen, naproxen of diclofenac extra goed helpen tegen pijn bij ongesteldheid. Je koopt ze zonder recept bij de apotheek of drogist. Het tijdstip maakt uit: slik de pijnstiller meteen als je de pijn voelt en daarna op vaste tijden, in plaats van te wachten tot de pijn op zijn ergst is. Zo remt het middel de prostaglandinen voordat die pieken. Blijf je veel pijn houden, bel dan je huisarts; soms helpt paracetamol samen met een NSAID. Let op: NSAID's kunnen bijwerkingen geven en niet iedereen mag ze gebruiken. Twijfel je, vraag het dan aan je huisarts of apotheker.

Een middel met hormonen kan volgens Thuisarts ook helpen: je hebt dan minder of geen pijn en verliest vaak minder bloed. Er zijn twee soorten: de gewone pil met oestrogeen en progestageen, en middelen met alleen progestageen, zoals de minipil, een hormoonstaafje of een hormoonspiraaltje. Daarvoor heb je een recept van je huisarts nodig. Het hormoonspiraaltje werkt minstens zo goed als de pil, zowel bij primaire dysmenorroe als bij pijn door endometriose. Warmte, bewegen en TENS zijn nuttige aanvullingen. Bij secundaire dysmenorroe is het behandelen van de oorzaak het echte doel. Bij pijn door endometriose die niet verbetert met pijnstillers of hormonen, zijn GnRH-antagonisten als tablet een steeds beter onderzochte mogelijkheid, meestal samen met een lage dosis extra hormonen om de botten te beschermen en opvliegers te beperken.

Leven met menstruatiepijn: hoe gaat het verder?

Bij de meeste vrouwen is primaire dysmenorroe goed onder controle te krijgen zodra het juiste tijdstip voor de pijnstiller, een hormonaal middel of een combinatie is gevonden. Het is geen bedreiging voor je gezondheid op lange termijn of voor je vruchtbaarheid. Houd een eenvoudig dagboekje bij van wanneer de pijn begint, hoe erg die is en wat helpt. Dan zie je makkelijker of een behandeling werkt of dat het patroon verandert. Thuisarts raadt aan een afspraak te maken bij je huisarts als je elke maand erge pijn houdt of ook andere klachten hebt, zoals pijn bij het vrijen.

De vooruitzichten hangen ook af van het soort dysmenorroe. Primaire dysmenorroe wordt vaak wat minder met de leeftijd en na een bevalling, en verdwijnt helemaal bij de hormonale overgang van de menopauze, als de menstruatie stopt. Secundaire dysmenorroe volgt het verloop van de onderliggende aandoening en verbetert zodra die, zoals vleesbomen of endometriose, wordt behandeld. Omdat endometriose chronisch kan zijn, hebben sommige vrouwen ook daarna blijvende begeleiding nodig. In beide gevallen geldt: pijn die steeds erger wordt of niet meer reageert op een behandeling die eerst wel werkte, bespreek je opnieuw met je huisarts.

Is menstruatiepijn te vergelijken met weeën?

Menstruatiekrampen en weeën ontstaan allebei doordat de baarmoeder samentrekt onder invloed van prostaglandinen, en daarom lijken ze op elkaar. Weeën bij een bevalling zijn meestal veel sterker en komen in een vast, toenemend ritme. Sommige vrouwen met heel erge menstruatiepijn beschrijven die als ‘weeënachtig’; dat is een reden om met je huisarts naar een mogelijke oorzaak te kijken.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten over menstruatiepijn

Recent onderzoek helpt verklaren waarom secundaire dysmenorroe, vooral door endometriose, zo vaak pas na jaren wordt vastgesteld. Volgens onderzoek dat in PubMed is opgenomen, liet een analyse uit 2026 van meer dan 22.000 vrouwen met endometriose en adenomyose in het Amerikaanse All of Us-onderzoeksprogramma zien dat klachten in duidelijke groepen voorkomen. Eén groep combineerde migraine, angst en somberheid met bekkenpijn die helemaal niet op klassieke krampen leek. Vrouwen met de meeste klachten hadden een slechtere kwaliteit van leven en meer drempels naar zorg (Goroshchuk et al., 2026). Wat betekent dit voor jou? Pijnlijke menstruaties samen met klachten die er los van lijken te staan, zoals migraine of stemmingsklachten, kunnen toch op endometriose wijzen. Het herkennen van zulke patronen kan de vertraging in de diagnose korter maken.

Ook de behandeling van pijn door endometriose gaat vooruit. Een meta-analyse uit 2026 van vijf fase 3-studies met meer dan 2.000 patiënten vond dat GnRH-antagonisten als tablet grote en consistente verminderingen van menstruatiepijn gaven, waarbij maar twee mensen behandeld hoefden te worden om er één te helpen (Hsu et al., 2026). Wat betekent dit voor jou? Bij menstruatiepijn door endometriose die niet verbetert met pijnstillers of hormonen, zijn GnRH-antagonisten nu een goed onderbouwde optie om met je gynaecoloog te bespreken voordat een operatie wordt overwogen. Een kleine proefstudie uit 2026 met een bloedtest die baarmoederslijmvliescellen in het bloed opvangt, herkende endometriose beter dan alleen de gewone CA-125-test (Yang et al., 2026). Wat betekent dit voor jou? Dit zijn hoopvolle eerste resultaten van een test die nog niet in de gewone zorg beschikbaar is. Bloedonderzoek, ook CA-125, kan een echo en kijkoperatie voor het vaststellen van endometriose nu nog niet vervangen.

Woordenlijst bij menstruatiepijn

Begrip	Betekenis
Dysmenorroe	Pijn tijdens de menstruatie, door natuurlijke samentrekkingen van de baarmoeder of door een onderliggende aandoening.
Primaire dysmenorroe	Krampen zonder onderliggende ziekte, door prostaglandinen die vrijkomen tijdens de menstruatie.
Secundaire dysmenorroe	Menstruatiepijn door een aanwijsbare aandoening, zoals endometriose of vleesbomen.
Prostaglandinen	Natuurlijke stoffen die de baarmoeder laten samentrekken en pijn, misselijkheid en diarree kunnen versterken.
Endometriose	Een aandoening waarbij weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit.
Adenomyose	Een aandoening waarbij baarmoederslijmvlies in de spierwand van de baarmoeder groeit.
Laparoscopie	Een kijkoperatie om direct in het bekken te kijken; de enige zekere test voor endometriose.

Veelgestelde vragen over menstruatiepijn

Wat is dysmenorroe?

Dysmenorroe is de medische naam voor menstruatiepijn: bonzende of krampende pijn onder in je buik vlak voor of tijdens je ongesteldheid. Meestal gaat het om primaire dysmenorroe door prostaglandinen, zonder ziekte. Soms is het secundair, door een aandoening zoals endometriose of vleesbomen.

Wat is het verschil tussen primaire en secundaire dysmenorroe?

Primaire dysmenorroe is pijn zonder onderliggende ziekte; die begint meestal binnen een paar jaar na de eerste menstruatie en reageert goed op pijnstillers. Secundaire dysmenorroe komt door een aandoening zoals endometriose, vleesbomen of adenomyose; die begint vaak later, wordt steeds erger en reageert minder goed op de gewone behandeling.

Hoe kom je snel van menstruatiekrampen af?

Neem een pijnstiller zoals paracetamol of een NSAID zoals ibuprofen zodra je de pijn voelt, en daarna op vaste tijden. Warmte op je buik of onderrug en licht bewegen helpen er extra bij. Helpt dit niet genoeg, dan kan je huisarts een hormonaal middel voorstellen.

Wanneer is menstruatiepijn niet normaal?

Pijn die pas na je 25e begint, elke cyclus erger wordt, na de bloeddagen doorgaat, of samengaat met veel of onregelmatig bloedverlies, pijn bij het vrijen of afwijkende afscheiding, zijn waarschuwingstekens. Ook pijn die slecht reageert op pijnstillers of de pil bespreek je met je huisarts.

Waarom ben ik misselijk voor mijn menstruatie?

Misselijkheid rond de menstruatie komt vaak door prostaglandinen. Die laten niet alleen de baarmoeder samentrekken, maar beïnvloeden ook de darmen, waardoor je misselijk kunt worden of diarree kunt krijgen. Ook hormoonschommelingen spelen mee. Een NSAID op tijd innemen kan deze klachten verminderen.

Welke pil of welk spiraaltje helpt het best tegen menstruatiepijn?

De gewone pil en middelen met alleen progestageen, zoals het hormoonspiraaltje, verminderen allebei de krampen door de eisprong te remmen of het baarmoederslijmvlies dunner te maken. Het hormoonspiraaltje werkt minstens zo goed als de pil bij gewone menstruatiepijn en kan ook pijn door endometriose verminderen. Je huisarts bespreekt met je wat bij je past.

Bronnen

Thuisarts (NHG) — Ik heb veel pijn als ik ongesteld ben, wat kan ik doen? — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
Thuisarts (NHG) — Ik heb heftige pijn als ik ongesteld ben. Heb ik endometriose? — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
Apotheek.nl (KNMP) — Menstruatiepijn — Apotheek.nl, geraadpleegd 2026 — apotheek.nl
Nederlands Huisartsen Genootschap — NHG-Standaard Anemie — richtlijnen.nhg.org — richtlijnen.nhg.org
Mayo Clinic — Menstrual cramps – Symptoms and causes — Mayo Clinic, 2022 (Engelstalig) — mayoclinic.org
Cleveland Clinic — Dysmenorrhea (Menstrual Cramps) — Cleveland Clinic Health Library, 2023 (Engelstalig) — my.clevelandclinic.org
MedlinePlus, National Library of Medicine — Period Pain — MedlinePlus, 2024 (Engelstalig) — medlineplus.gov
Hsu et al. — Oral Gonadotropin-Releasing Hormone Antagonists for the Treatment of Endometriosis-Associated Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis — Journal of Minimally Invasive Gynecology, 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.jmig.2026.04.004
Goroshchuk et al. — Characterizing endometriosis and adenomyosis symptom clusters and their impact on quality of life in the All of Us Research Program — Human Reproduction, 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.1093/humrep/deag101
Yang et al. — A 3D PDMS Scaffold Microchip Platform for Non-Invasive Detection of Circulating Endometrial Cells: Revolutionizing Endometriosis Diagnosis — Current Medical Science, 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.1007/s11596-026-00233-5

Verder lezen

Lees hoe een andere hormonale aandoening je cyclus kan beïnvloeden in onze uitleg over het polycysteusovariumsyndroom (PCOS).
Lees meer over de moeheid en andere gevolgen van ijzertekort in onze uitleg over symptomen, oorzaken en behandeling van bloedarmoede.
Begrijp hoe schildklierproblemen je cyclus kunnen veranderen in onze uitleg over een te langzaam werkende schildklier.
Bekijk wat je rodebloedcelwaarden zeggen over veel bloedverlies in onze uitleg over de hemoglobinetest.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

De zorg bij menstruatiepijn draait vaak om meer dan een inwendig onderzoek en een echo. Een bloedbeeld en ijzerwaarden helpen bloedarmoede op te sporen bij veel bloedverlies, de schildklierfunctie controleert een hormonale oorzaak van veranderingen in je cyclus, en CA-125 kan extra context geven bij een vermoeden van endometriose, al vervangt bloedonderzoek nooit een echo of kijkoperatie. BloodSense zet een volledige labuitslag om in gewone taal en laat zien waar elke waarde staat ten opzichte van de referentiewaarden, zodat je veranderingen van cyclus tot cyclus kunt volgen. Je krijgt ook een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen

De informatie op deze pagina is bedoeld als uitleg en vervangt geen consult bij je huisarts. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies.