Ziekte van Weil (leptospirose): symptomen, oorzaken, bloedonderzoek en behandeling

Het belangrijkste
De ziekte van Weil is de ernstige vorm van leptospirose, een bacteriële infectie via water of modder met rattenurine. Na 1 tot 2 weken begint het als zware griep, met hoge koorts en pijnlijke kuiten; ongeveer 1 op de 10 zieken krijgt schade aan nieren, lever of longen. Bloedonderzoek bevestigt het; antibiotica werken het best vroeg.
Wat is de ziekte van Weil (leptospirose)?
Leptospirose komt door spiraalvormige bacteriën, leptospiren, die in de nieren van besmette dieren leven en met hun urine naar buiten komen[3]. In Nederland is de bruine rat de belangrijkste bron; muizen geven de mildere modderkoorts en runderen de melkerskoorts[8]. Anders dan het hantavirus, ook van knaagdieren, is dit een bacterie die op antibiotica reageert.
| Onderwerp | Belangrijkste feiten |
|---|---|
| Andere namen | Ziekte van Weil (ernstige vorm), rattenziekte, modderkoorts, melkerskoorts[8][11] |
| Hoe vaak | Wereldwijd ongeveer 1,03 miljoen zieken en 58.900 doden per jaar[4]. In Nederland 122 patiënten in 2023, van wie 74 besmet in eigen land: het hoogste aantal in decennia[10] |
| Tijd tot ziek worden | 2 tot 30 dagen, meestal 5 tot 14 dagen[10] |
| Belangrijkste onderzoek | Eerst PCR op bloed, daarna IgM-antistoffen en de MAT; bloedbeeld, nier- en leverwaarden voor de ernst[3][10] |
| Besmettelijk? | Van mens op mens zeer zeldzaam[10] |
Wat zijn de symptomen van de ziekte van Weil?
De meeste infecties geven geen of milde klachten[10]. Van wie ziek wordt, krijgt ongeveer 90% alleen koorts en wordt 10% ernstig ziek[3].
- Vaak Plotseling hoge koorts (39 tot 40 graden), koude rillingen en hevige hoofdpijn[9], vaak achter de ogen en met lichtschuwheid[5].
- Vaak Spierpijn, vooral in de kuiten en onderrug[3][9].
- Vaak Rode ogen zonder pus, ongewoon bij andere infecties[5].
- Mogelijk Misselijkheid, braken, diarree, buikpijn, droge hoest[1][7].
- Mogelijk Twee fasen: even beter, daarna zieker[3].
- Zeldzaam Gele huid en ogen, weinig plassen, huidbloedingen, bloed ophoesten, kortademigheid of een stijve nek (hersenvliesontsteking)[3][9]. Geelzucht met nierfalen is de klassieke ziekte van Weil[3].
Huiduitslag past eerder bij dengue of chikungunya[5].
Wanneer naar de dokter?
- Spoed: bel 112 bij kortademigheid, bloed ophoesten, gele ogen met heel weinig plassen, verwardheid, een stijve nek of flauwvallen na koorts. Ernstige longbloedingen zijn vaak dodelijk[3].
- Binnen 24 tot 48 uur ('s avonds en in het weekend de huisartsenpost) bij plotselinge koorts met hoofdpijn en kuitpijn in de maand na zwemmen in een sloot, een mudrun, werk in modder of een tropenreis. Vertel het: de arts start vaak antibiotica vóór de uitslag[2][10].
- Bij je volgende afspraak bij moeheid of oogpijn die weken na de ziekte blijft[5].
Hoe krijg je de ziekte van Weil, en wie loopt risico?
De bacterie komt binnen via wondjes, verweekte huid of de slijmvliezen van ogen, neus en mond, en overleeft weken tot maanden in natte grond en water[3][11]. In Nederland piekt het in zomer en herfst[10].
- Zwemmen en watersport in sloten, plassen en rivieren, vooral in lauw, stilstaand water of kopje-onder[8][3], ook bij raften en mudruns[11].
- Werk: riool- en grondwerkers, plaagdierbestrijders, muskusrattenvangers, boeren, dierenartsen[9][7].
- Reizen: overstromingen in de tropen geven uitbraken[3]; reizigers raken vooral besmet in Thailand en de rest van Zuidoost-Azië[10].
- Thuis: ratten, honden, vee, tuinieren in natte grond[9][3].
- Wie ernstig ziek wordt: mannen van 20 tot 49 zijn ongeveer de helft van de zieken[4]; boven de 60 stijgt de sterfte[5]. Zwangeren lopen meer risico[9].
Hoe wordt leptospirose vastgesteld, en hoe lees je het bloedonderzoek?
Onderzoek naar de bacterie zegt óf het leptospirose is; gewoon bloedonderzoek toont hoe zwaar het lichaam getroffen is. De juiste test hangt af van de ziektedag[2]:
- De eerste dagen: de bacterie zit ongeveer 4 tot 6 dagen in het bloed, dus dan werkt een PCR op bloed het best[3]. De Nederlandse richtlijn vraagt die PCR aan tot dag 10[10].
- Daarna: antistoffen zijn na ongeveer 5 tot 7 ziektedagen aantoonbaar met ELISA of de microscopische agglutinatietest (MAT)[10]. Een positieve IgM wijst op een recente infectie; een viervoudige titerstijging in een tweede monster, 7 tot 14 dagen later, bevestigt de diagnose[3][5].
Een fictieve uitslag van een man van 38 op dag 5 van de koorts, na een mudrun.
| Bepaling | Uitslag | Referentiewaarde | Vlag |
|---|---|---|---|
| Leukocyten | 13,4 x109/l | 4,0-10,0 x109/l | H |
| Trombocyten | 72 x109/l | 150-400 x109/l | L |
| Kreatinine | 203 µmol/l | 60-110 µmol/l | H |
| Kalium | 3,1 mmol/l | 3,5-5,0 mmol/l | L |
| Bilirubine totaal | 65 µmol/l | < 17 µmol/l | H |
| ALAT | 96 U/l | < 45 U/l | H |
| CK (creatinekinase) | 1.150 U/l | < 200 U/l | H |
| Leptospira PCR (EDTA-bloed) | Positief | Negatief | A |
| Leptospira IgM (ELISA) | Negatief | Negatief |
- PCR positief, IgM negatief: geen tegenspraak. Op dag 5 zit de bacterie in het bloed, maar ontbreken de antistoffen vaak nog. Een negatieve antistoftest in de eerste week sluit de ziekte niet uit, een negatieve PCR evenmin[3].
- Weinig trombocyten, veel leukocyten: vaak bij leptospirose; meestal niet laag genoeg om zelf bloedingen te geven[5]. Zie trombocyten in het bloed.
- Kreatinine hoog met kalium laag: een typisch patroon. De nieren verliezen kalium, en door uitdroging kan dit overgaan in nierfalen[5]. Zie kreatinine en de nieren en een te laag kalium.
- Bilirubine veel hoger dan ALAT: de leverenzymen stijgen licht tot matig, het bilirubine kan flink oplopen: daardoor kleurt het oogwit geel[5]. Zie bilirubine in je uitslag.
- CK hoog: een spierenzym dat standaard wordt bepaald[7], passend bij de spierpijn. Referentiewaarden verschillen per laboratorium: die op je eigen uitslag gelden.
Koorts na slootwater of modder, en een uitslag vol H's en L'en? BloodSense legt elke regel in gewone woorden uit, zodat je weet wat je met je arts bespreekt.
Leg mijn uitslag uitVerder kijken artsen naar het volledig bloedbeeld, het ureum, het urineonderzoek (vaak eiwit, bloed en witte bloedcellen[5]) en soms een bloedkweek[7]. Eerst lijkt het op griep, dengue of malaria[5]: vertel over reizen en water.
Welk bloedonderzoek wordt herhaald tijdens en na de ziekte?
- Een tweede antistoftest na 7 tot 14 dagen, ter bevestiging[3].
- In het ziekenhuis: kreatinine, kalium en de urineproductie worden nauw gevolgd; stopt de plas, dan kan dialyse levensreddend zijn[5]. In 2023 werd 91% van de in Nederland besmette patiënten opgenomen, 36% van hen op de intensive care[10].
- Trombocyten, bilirubine en leverenzymen tot ze normaal zijn; zie te hoge leverwaarden en geelzucht en gele ogen.
- Na herstel: na dialyse komt de nierfunctie meestal grotendeels terug, soms met een lichte beperking[5].
Hoe wordt de ziekte van Weil behandeld?
Bij een sterke verdenking start de arts antibiotica zonder op de uitslag te wachten, in Nederland volgens de SWAB (Stichting Werkgroep Antibioticabeleid)[2][10].
- Milde ziekte: doxycycline als tablet is meestal de eerste keus, met azitromycine, ampicilline of amoxicilline als alternatief[2]; amoxicilline of azitromycine bij zwangeren en kinderen[5].
- Ernstige ziekte: penicilline of ceftriaxon via een infuus in het ziekenhuis[2], met vocht, kalium en soms dialyse of intensive care[5].
- Jarisch-Herxheimerreactie: een reactie op de eerste giften penicilline is mogelijk[7].
Het bewijs heeft grenzen: volgens een Cochrane-overzicht van 7 studies verkorten antibiotica de ziekte misschien met 2 tot 4 dagen, zonder statistische zekerheid, en verschillen de middelen niet[6]. Bij ernstige ziekte overlijdt 5 tot 15%[3]: snelle zorg telt meer dan de keuze van het middel.
Hoe voorkom je de ziekte van Weil, en hoe verloopt het herstel?
- Zwem alleen in een zwembad of aangewezen zwemplas; vermijd lauw, stilstaand water, zeker na hevige regen[9][11].
- Dek wondjes waterdicht af en houd water uit mond, neus en ogen[11].
- Draag laarzen en handschoenen bij werk met grond, riool of slootwater; raak dode dieren niet aan[9][11].
- Was je handen of douche na contact met modder of oppervlaktewater[9].
- Laat geen voedsel of afval liggen in de tuin of bij een zwemplas; meld ratten bij de gemeente[9].
- Laat je hond inenten, zeker als hij veel zwemt[8].
Na mogelijke blootstelling raadt de Nederlandse richtlijn meestal geen antibiotica aan, wel 4 weken op klachten letten[10]. De meeste mensen herstellen helemaal[5], al kun je je nog maanden moe voelen[9]. In een Nederlandse studie had 30% daarna nog moeheid, spierpijn of hoofdpijn; een oogontsteking (uveïtis) kan weken later komen[5].
Vragen voor je huisarts of specialist
- Is elke test op de juiste ziektedag afgenomen?
- Heb ik een tweede antistoftest nodig, en wanneer?
- Wanneer worden kreatinine en kalium opnieuw geprikt?
- Bij welke alarmsignalen moet ik meteen terugkomen?
Veelgestelde vragen
Is de ziekte van Weil dodelijk?
Dat kan: volgens het RIVM tot 20% als de behandeling niet op tijd start[8]. Met vroege behandeling herstellen de meesten helemaal[5].
Hoe groot is de kans dat je ziek wordt van ratten?
Klein: 33 tot 57% van de bruine ratten in Nederland draagt de bacterie[11], maar er zijn enkele tientallen tot ruim honderd patiënten per jaar[10].
Kun je besmet raken door opgedroogde rattenurine?
Het risico zit vooral op natte plekken, waar de bacterie weken tot maanden overleeft[3]. Maak rattenvuil toch schoon met handschoenen en zonder stof op te vegen, de route van het hantavirus.
Gerelateerde artikelen
- HantavirusDe andere ziekte van knaagdieren, en hoe het onderzoek verschilt.
- Rhabdomyolyse en CKAls spierschade de nieren belast.
- Sepsis herkennenAls een infectie levensbedreigend wordt.
- IgM-antistoffenWat een vroege antistofuitslag betekent.
- HersenvliesontstekingStijve nek en koorts: een zeldzame complicatie.
- ZiektenAl onze uitleg over ziekten.
Bronnen
- Centers for Disease Control and Prevention. About leptospirosis. 10 februari 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 22 november 2026)
- Centers for Disease Control and Prevention. Clinical overview of leptospirosis. 2 juni 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 22 november 2026)
- Centers for Disease Control and Prevention. Leptospirosis: fact sheet for clinicians. 30 januari 2018. cdc.gov (geraadpleegd op 22 november 2026)
- Costa F, Hagan JE, Calcagno J, et al. Global Morbidity and Mortality of Leptospirosis: A Systematic Review. PLoS Negl Trop Dis. 2015;9(9):e0003898. doi:10.1371/journal.pntd.0003898 (geraadpleegd op 22 november 2026)
- Haake DA, Levett PN. Leptospirosis in humans. Curr Top Microbiol Immunol. 2015;387:65-97. doi:10.1007/978-3-662-45059-8_5 (geraadpleegd op 22 november 2026)
- Brett-Major DM, Coldren R. Antibiotics for leptospirosis. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(2):CD008264. doi:10.1002/14651858.CD008264.pub2 (geraadpleegd op 22 november 2026)
- MedlinePlus Medical Encyclopedia. Leptospirosis. 29 augustus 2024. medlineplus.gov (geraadpleegd op 22 november 2026)
- RIVM. Leptospirose. 2 september 2024. rivm.nl (geraadpleegd op 22 november 2026)
- RIVM. Vragen en antwoorden ziekte van Weil. 17 mei 2023. rivm.nl (geraadpleegd op 22 november 2026)
- RIVM/LCI. LCI-richtlijn Leptospirose. Vastgesteld op 23 september 2025. lci.rivm.nl (geraadpleegd op 22 november 2026)
- GGD Beroepsvaccinaties. Leptospirose. ggdberoepsvaccinaties.nl (geraadpleegd op 22 november 2026)
- Rijksoverheid. Wanneer betaal ik een eigen risico voor mijn zorg? rijksoverheid.nl (geraadpleegd op 22 november 2026)
Algemene informatie: dit vervangt niet het advies van de arts die je onderzoekt en al je uitslagen kent.



