Een regel voor urinezuur in urine op je labuitslag roept vaak meer vragen op dan hij beantwoordt. Deze waarde meet niet hoeveel urinezuur er in je bloed zit, maar hoeveel je nieren ervan afvoeren, en dezelfde bloedwaarde kan uit heel verschillend nierwerk voortkomen. Artsen vragen de test aan als iemand nierstenen maakt, jicht heeft die zich ongewoon gedraagt, of begint met een medicijn dat de urinezuurhuishouding verandert. In dit artikel lees je waar urinezuur vandaan komt, hoe de urine wordt verzameld, wat een te hoge of te lage waarde kan betekenen en welke vervolgonderzoeken daarna komen.

Wat meet urinezuur in urine?

Urinezuur in urine meet hoeveel urinezuur je nieren uit je lichaam afvoeren. Urinezuur is het eindproduct van de afbraak van purines. Purines zijn bouwstenen van DNA en RNA; ze komen uit de vernieuwing van je eigen cellen en uit je eten. Na de afbraak moet het urinezuur je lichaam verlaten: ongeveer twee derde via de nieren, de rest via de darmen.

Een urinetest meet het deel dat de nieren uitscheiden, als concentratie in één plasje of als totaal over een hele dag. Artsen willen meestal dat laatste, omdat het de echte uitscheiding laat zien in plaats van hoe verdund je plas was.

Waarom de nieren de hoofdrol spelen

Urinezuur wordt in de nierfilters (glomeruli) gefilterd en daarna in het begin van de nierbuisjes door transporteiwitten grotendeels teruggenomen en deels weer afgegeven. Werken die transporteiwitten anders, door erfelijke aanleg, medicijnen of schade aan de nierbuisjes, dan verandert de uitscheiding in de urine, ook als je eten hetzelfde blijft. Daarom wordt deze waarde gelezen naast de meting van kreatinine in urine, die het lab vertelt of de verzameling volledig was.

Urinezuur in bloed en in urine: twee verschillende vragen

De twee testen zijn niet uitwisselbaar. Een bloedmeting beantwoordt hoeveel urinezuur er circuleert; een urinemeting beantwoordt hoeveel de nieren afvoeren. Volgens de NVKC ligt urinezuur in het bloed bij gezonde mannen tussen 0,20 en 0,42 mmol/L en bij gezonde vrouwen tussen 0,12 en 0,34 mmol/L. Een hoog urinezuur in het bloed met een lage uitscheiding in de urine wijst op te weinig afvoer; een normaal bloedgehalte met een heel hoge uitscheiding wijst op overproductie of lekkende nierbuisjes. Onze uitleg over urinezuur in bloed beschrijft de kant van het bloed.

Kenmerk	Urinezuur in bloed (serum)	Urinezuur in urine
Beantwoordt de vraag	Hoeveel urinezuur er circuleert	Hoeveel urinezuur de nieren afvoeren
Monster	Eén bloedafname	Losse urine portie of volledige 24-uurs verzameling
Gebruikelijke reden	Vermoeden van jicht, controle van urinezuurverlagende medicijnen	Terugkerende nierstenen, onverklaarde jicht, risico op tumorlysis

Losse portie of 24-uurs urine: hoe gaat de test?

Een losse portie is één potje, ingeleverd bij de huisarts of op de prikpost. Het lab corrigeert het met kreatinine tot een ratio. Dat past bij screening, bij kinderen en bij iedereen die geen verzameling van een hele dag kan doen.

De 24-uurs verzameling is de standaardmethode bij onderzoek naar nierstenen. Je plast de eerste ochtendplas in de wc, noteert de tijd en vangt daarna elke druppel van de volgende 24 uur op, tot en met de eerste plas van de volgende ochtend, in een koel bewaarde fles. Eén gemiste plas kan de uitslag al misleidend maken.

Voorbereiding op de verzameling

Vraag welke medicijnen je eventueel even moet stoppen. Aspirine, plaspillen en urinezuurverlagende middelen veranderen de uitslag; alleen je voorschrijver mag beslissen of je stopt.
Eet zoals altijd, tenzij je iets anders hoort; een week met weinig purines verbergt juist het patroon waar de arts naar zoekt.
Bewaar de fles koel en goed dicht, en noteer de begin- en eindtijd.
Vermijd tijdens de verzamelperiode veel alcohol en zware inspanning, omdat beide de urinezuurhuishouding veranderen.
Meld een recent onderzoek met contrastvloeistof of een crashdieet.

Wat kan de uitslag vertekenen?

Een onvolledige verzameling is veruit het vaakste probleem, en dat geeft bijna altijd een onterecht lage waarde. Ontlasting in het monster, een fles die in een warme auto heeft gelegen en hoge doses vitamine C kunnen storen, terwijl snel afvallen, uitdroging en heel eiwitrijke maaltijden het getal de andere kant op duwen. Het soortelijk gewicht van urine helpt een ongewoon verdund of geconcentreerd monster te herkennen.

Urinezuur te hoog of te laag in urine: wat betekent het?

Een te hoge uitscheiding heet hyperuricosurie, een te lage hypouricosurie. Geen van beide is een diagnose; elk wijst naar een kortere lijst verklaringen. De tabel koppelt de richting van de uitslag aan de gebruikelijke verdachten en het vervolgonderzoek.

Uitslag	Mogelijke oorzaken	Gebruikelijk vervolgonderzoek
Hoge uitscheiding (hyperuricosurie)	Purinerijk eten (orgaanvlees, schaaldieren, bier); tumorlysissyndroom; myeloproliferatieve aandoeningen; medicijnen die urinezuur uitdrijven, zoals probenecide; afwijkingen van de nierbuisjes	Urinezuur in bloed, bloedbeeld, pH van de urine, analyse van de steen, echo van de nieren
Lage uitscheiding (hypouricosurie)	Verminderde nierfunctie of chronische nierschade; thiazide- en lisdiuretica; weinig purines of eiwit in het eten; erfelijke varianten van transporteiwitten; onvolledige verzameling	Kreatinine en eGFR in bloed, ureum, medicijnoverzicht, nieuwe verzameling
Normale uitscheiding met klachten	Stenen door een te kleine hoeveelheid of te zure urine, niet door te veel urinezuur	Urinevolume en pH, citraat en calcium, urineonderzoek met sediment

Omdat een verminderde nierfunctie zo vaak een lage waarde verklaart, kijken artsen tegelijk naar de nieren. De uitslag van de eGFR en de waarde van ureum in bloed laten zien of de nieren van alles minder filteren.

Urinezuurstenen, zuurgraad van de urine en jicht

Urinezuur lost veel slechter op in zure urine, en dat ene feit verklaart het meeste van wat er in de praktijk gebeurt. Zakt de pH van de urine onder ongeveer 5,5, dan slaat urinezuur dat anders opgelost zou blijven neer en kan het een steen vormen. Veel mensen met urinezuurstenen scheiden helemaal niet te veel urinezuur uit; ze hebben blijvend zure urine, vaak samenhangend met insulineresistentie, overgewicht of chronische diarree. Daarom past onze uitleg over de pH van urine goed bij deze.

Neergeslagen urinezuur zie je onder de microscoop als kenmerkende kristallen. Een paar is gewoon en zelden verontrustend, maar herhaalde vondsten met flankpijn of bloed in de urine veranderen het beeld. Onze uitleg over kristallen in urine beschrijft de vormen, en onze pagina over bloed in de urine gaat over rode bloedcellen.

Welke ziekte wordt veroorzaakt door urinezuur?

Te veel urinezuur in het bloed kan jicht veroorzaken: een pijnlijke gewrichtsontsteking, meestal in de grote teen. Thuisarts legt uit dat urinezuur uit het bloed in het gewricht terechtkomt en daar een ontsteking geeft, maar dat maar 1 op de 10 mensen met veel urinezuur in het bloed jicht krijgt. Sommige mensen met jicht hebben ook nierstenen. Een urinetest stelt jicht niet vast, omdat jicht om kristallen in gewrichten gaat en niet in de urinewegen. Wat de uitslag toevoegt, is het mechanisme: maakt iemand te veel urinezuur, of houdt hij het vast? Dat kan de keuze van een urinezuurverlagend medicijn beïnvloeden en laten zien of ook steenpreventie nodig is. Zie onze uitleg over jicht, klachten en behandeling en over nierstenen, oorzaken en behandeling.

Wat doe je na een afwijkende uitslag?

Een waarde buiten de referentiewaarden is een beginpunt, geen oordeel. Artsen controleren eerst of de verzameling volledig was, door het kreatininetotaal te vergelijken met je lichaamsbouw, lopen al je medicijnen na en lezen daarna het hele pakket samen.

Gaat het om nierstenen, dan doen drie dingen het meeste werk: genoeg drinken zodat je plas licht van kleur en ruim is, minder purines eten en, als je arts dat voorschrijft, citraat om de urine minder zuur te maken. Urinezuurstenen zijn een van de weinige soorten die soms kunnen oplossen in plaats van operatief te worden verwijderd. Het overzicht van MedlinePlus over urinezuurtesten (Engelstalig) is een betrouwbare uitleg in gewone taal, en onze uitleg over chronische nierschade, klachten en oorzaken beschrijft de controles als een verminderde nierfunctie de oorzaak is.

Hoe krijg je urinezuur omlaag?

Urinezuur in het bloed verlaag je bij jicht vooral met medicijnen als de aanvallen terugkomen; Thuisarts zegt dat speciale dieetadviezen bij jicht waarschijnlijk niet nodig zijn en dat er geen goed onderzoek is dat laat zien of alcohol, frisdrank, rood vlees, orgaanvlees of vis vaker aanvallen geven. Merk je zelf dat iets je klachten uitlokt, dan kun je proberen het te laten staan. Voor urinezuurstenen ligt het anders: daar helpt vooral veel drinken, en soms minder purines en citraat op voorschrift. Bespreek met je huisarts welke aanpak bij jou past.

Wanneer naar de huisarts?

Maak snel een afspraak, of zoek met spoed hulp, als een van deze dingen speelt:

Plotselinge, hevige pijn in je zij of rug die in golven komt, het klassieke teken van een niersteen.
Zichtbaar bloed in je urine, of onverklaarde rode bloedcellen op een uitslag.
Koorts of rillingen met plasklachten: dat kan wijzen op een ontstoken, afgesloten nier en vraagt om zorg op dezelfde dag, buiten kantoortijd via de huisartsenpost.
Een heet, gezwollen en heel pijnlijk gewricht, vooral aan de basis van je grote teen.
Binnen een dag veel minder plassen.
Een sterk afwijkende uitslag tijdens chemotherapie, als snelle celafbraak de nieren met urinezuur kan overspoelen.

Bij een licht afwijkende uitslag zonder klachten is een gewone afspraak genoeg om medicijnen, drinkgewoonten en familiegeschiedenis door te nemen. Bij levensgevaar bel je 112.

Nieuw wetenschappelijk onderzoek

Onderzoek sinds 2023 heeft duidelijker gemaakt wat de 24-uurs verzameling wel en niet kan voorspellen.

Een overzicht uit 2025 in Nature Reviews Nephrology benadrukte dat de zuurgraad en de hoeveelheid urine vaak belangrijker zijn dan de pure hoeveelheid urinezuur die je uitscheidt. Wat betekent dit voor jou: lijkt je uitscheiding normaal maar blijven de stenen komen, dan ligt het antwoord misschien in hoe geconcentreerd en hoe zuur je urine is, en dat kun je met drinken en soms citraat veranderen. Blijvend zure urine betekent een lage pH, gemeten in dezelfde verzameling.

Een analyse uit 2024 in het American Journal of Kidney Diseases onderzocht hoe goed 24-uurs urinewaarden voorspellen wie een steen krijgt. Kort gezegd: ze hebben echte voorspellende waarde, maar geen enkel getal bepaalt je risico. Wat betekent dit voor jou: verwacht dat je arts urinezuur, calcium, citraat, oxalaat en volume als geheel leest, en niet op één losse waarde handelt.

Een gerandomiseerde studie uit 2025 in Nature Medicine testte empagliflozine, een diabetesmedicijn dat de nieren glucose in de urine laat afvoeren, bij mensen zonder diabetes die calcium- en urinezuurstenen maken, en vond meetbare effecten op de urinesamenstelling. Wat betekent dit voor jou: aan de huidige zorg verandert niets, want het was een vroege studie in een kleine groep, maar steenpreventie kan in de toekomst meer medicijnopties krijgen dan drinken en citraat.

Een expertconsensus uit 2025 over de behandeling van nierstenen in het Archivio Italiano di Urologia e Andrologia herhaalde dat onderzoek naar de stofwisseling, dus urineonderzoek en niet alleen beeldvorming, hoort bij de zorg voor iedereen met terugkerende stenen. Wat betekent dit voor jou: heb je meer dan één steen gehad en nooit een 24-uurs verzameling gedaan, dan mag je je huisarts of uroloog gerust vragen waarom niet.

Begrippenlijst

Begrip	Uitleg
Purines	Bouwstenen van DNA en RNA, in je cellen en in eten zoals orgaanvlees en schaaldieren. Bij de afbraak ontstaat urinezuur.
Uraat	De vorm waarin urinezuur in lichaamsvocht voorkomt; uitslagen gebruiken de twee woorden vaak door elkaar.
Hyperuricosurie	Meer urinezuur in de 24-uurs urine dan verwacht.
Hypouricosurie	Minder urinezuur in de urine dan verwacht, vaak door een verminderde nierfunctie, plaspillen of een onvolledige verzameling.
24-uurs urine	Elke plas van een hele dag bewaren, zodat het lab de totale uitscheiding kan meten.
pH van de urine	Hoe zuur of basisch je urine is. In zure urine kristalliseert urinezuur veel makkelijker.
Uricosuricum	Een medicijn zoals probenecide dat meer urinezuur via de urine afvoert om de bloedwaarde te verlagen.
Proximale tubulus	Het begin van de nierbuisjes, dat het meeste gefilterde urinezuur terugneemt; schade daar laat urinezuur in de urine lekken.
Jicht	Een gewrichtsontsteking door urinezuurkristallen, meestal in de grote teen.

Veelgestelde vragen

Is urinezuur in de urine normaal?

Ja. Iedereen plast dagelijks urinezuur uit, omdat het het normale eindproduct van de purineafbraak is en de nieren de belangrijkste uitgang zijn. Een uitslag laat dus een waarde binnen referentiewaarden zien, geen ja-of-nee. Belangrijk is of de hoeveelheid bij jou past: lichaamsbouw, eten, nierfunctie en medicijnen. Pas een blijvende, duidelijke afwijking is reden om beter te kijken.

Wat gebeurt er als urinezuur in de urine te hoog is?

Een hoge uitscheiding verhoogt vooral de kans op urinezuurstenen, zeker als de urine ook zuur is en er weinig van is. Het kan wijzen op purinerijk eten, een medicijn dat urinezuur uitdrijft, een bloedziekte met veel celvernieuwing of snelle celafbraak tijdens kankerbehandeling. Veel urinezuur in de urine beschadigt zelf geen gewrichten. Je arts legt de uitslag naast een bloedwaarde, een pH-meting en je medicijnen.

Wat is de oorzaak van een verhoogd urinezuur in het bloed?

Een verhoogd urinezuur in het bloed komt doordat je lichaam te veel urinezuur maakt of te weinig afvoert, vaak het laatste. De NVKC noemt als mogelijke oorzaken onder meer een slechte nierfunctie, een erfelijke stofwisselingsziekte, psoriasis, leukemie en chemotherapie of bestraling; ook plaspillen verhogen urinezuur. Bij mannen boven de 40 en in sommige families komt jicht vaker voor. Urinezuur in de urine helpt uitzoeken welk mechanisme bij jou speelt.

Kun je urinezuurkristallen in je urine zien?

Meestal niet met het blote oog. Soms zie je troebelheid of een roze, steenrood bezinksel onderin het potje, doordat urinezuurzouten neerslaan als het monster afkoelt. Onder de microscoop is het duidelijker: gele of roodbruine kristallen, vaak ruitvormig of als rozet. Een paar vinden is gewoon. Herhaalde vondsten met flankpijn, zichtbaar bloed of eerdere stenen verdienen vervolg.

Welke kleur heeft urinezuur in de urine?

Opgelost urinezuur geeft je plas geen eigen kleur. Slaat het neer, dan kan het bezinksel roze, oranje of roodbruin zijn, het bekende ‘steenrode’ bezinksel. Dat lijkt makkelijk op bloed, en alleen een labtest kan ze uit elkaar halen. Koud bewaren maakt neerslaan waarschijnlijker, dus in een potje uit de koelkast zie je vaak bezinksel dat in verse urine onzichtbaar was.

Hoe wordt urinezuur in urine getest?

Er zijn twee manieren. Een losse portie is één potje, waarbij de uitslag wordt gecorrigeerd met kreatinine. Een 24-uurs verzameling zegt meer bij onderzoek naar stenen: je gooit de eerste ochtendplas weg en bewaart daarna elke plas, tot en met de eerste van de volgende ochtend, in een koele fles. De nauwkeurigheid hangt af van het niet missen van een plas.

Welke bloedonderzoeken worden gedaan bij jicht?

Bij een vermoeden van jicht kijkt de huisarts vooral naar je klachten en het gewricht; soms wordt urinezuur in het bloed gemeten, dat bij jicht meestal hoger is dan normaal. Is het niet duidelijk of het om jicht gaat, dan kan de huisarts je doorsturen naar het ziekenhuis.

Bronnen

Thuisarts.nl (NHG) — Ik heb jicht — Thuisarts, geraadpleegd 2026 (thuisarts.nl)
Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC) — Urinezuur — Alles over testen, geraadpleegd 2026 (allesovertesten.nl)
ReumaNederland — Jicht — ReumaNederland, geraadpleegd 2026 (reumanederland.nl)
Bargagli M, Scoglio M, Howles SA, Fuster DG — Kidney stone disease: risk factors, pathophysiology and management — Nature Reviews Nephrology, 2025 (doi.org/10.1038/s41581-025-00990-x)
Ferraro PM, Taylor EN, Curhan GC — 24-Hour Urinary Chemistries and Kidney Stone Risk — American Journal of Kidney Diseases, 2024 (doi.org/10.1053/j.ajkd.2024.02.010)
Anderegg MA, Schietzel S, Bargagli M, et al. — Empagliflozin in nondiabetic individuals with calcium and uric acid kidney stones: a randomized phase 2 trial — Nature Medicine, 2025 (doi.org/10.1038/s41591-024-03330-x)
Papatsoris A, Geavlete B, Radavoi GD, et al. — Management of urinary stones by experts in stone disease (ESD 2025) — Archivio Italiano di Urologia e Andrologia, 2025 (doi.org/10.4081/aiua.2025.14085)
National Library of Medicine — Uric Acid Test — MedlinePlus, 2024 (medlineplus.gov)
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Definition & Facts for Kidney Stones — NIDDK, 2024 (niddk.nih.gov)
Mayo Clinic Staff — Kidney stones: symptoms and causes — Mayo Clinic, 2024 (mayoclinic.org)
National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases — Gout — NIAMS, 2024 (niams.nih.gov)

Verder lezen

Lees hoe een verzameling van een hele dag eiwitverlies meet in onze uitleg over 24-uurs urine.
Ontdek wat het lab onder de microscoop ziet in onze uitleg over het urinesediment.
Vergelijk hoe zout en mineralen worden beoordeeld in onze uitleg over elektrolyten in urine.
Begrijp hoe de nierfunctie uit een bloedwaarde wordt geschat met onze uitleg over kreatinine in bloed.
Bekijk de marker die een filter met problemen vroeg opmerkt in onze uitleg over de microalbumine waarde.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Een urinezuurwaarde in urine heeft pas betekenis naast de rest van je uitslag: de pH en het volume van je urine, kreatinine en het urinezuur in je bloed van dezelfde dag. Juist bij het samen lezen van die regels lopen de meeste mensen vast. BloodSense zet je labuitslag om in gewone taal en helpt je met betere vragen naar je afspraak te gaan. Het stelt geen diagnose en vervangt je arts niet.

Upload je labuitslag en ontvang je rapport binnen enkele minuten