Krijg je van de huisarts, het ziekenhuis of de prikpost een grote plastic fles (een bokaal) mee, dan ga je een 24-uurs urine verzamelen, vaak om eiwit in urine te meten. Het idee is eenvoudig: gezonde nieren houden bijna al het eiwit in je bloed, dus eiwit dat in je plas lekt, is de moeite van een goede meting waard. Omdat de hoeveelheid die je nieren doorlaten over de dag op en neer gaat, kan één potje misleiden. Door elke druppel van een hele dag te bewaren, vlak je die schommelingen uit en krijg je één getal voor de hele periode. In dit artikel lees je waarom de test wordt gedaan, hoe je verzamelt zonder het monster te bederven, wat elke uitslag betekent en wat er daarna gebeurt.

Waarom duurt de test een hele dag?

De 24-uurs urine duurt een hele dag omdat je eiwituitscheiding niet constant is. Ze stijgt als je staat en loopt, daalt ’s nachts en reageert op inspanning, koorts en hoeveel je drinkt. Een potje aan het eind van een drukke dag kan alarmerend lijken, terwijl dezelfde persoon bij zonsopgang normaal uitvalt.

Een verzameling van een hele dag geeft bovendien een absolute hoeveelheid in plaats van een concentratie, zodat hoeveel je dronk de uitslag niet meer vertekent. Daarom was ze tientallen jaren de standaard. Veel artsen vragen eerst een eenvoudiger test op eiwit in één plasje aan en bewaren de bokaal voor de bevestiging.

Hoe verzamel je 24-uurs urine? Stap voor stap

De meeste mislukte verzamelingen komen door een paar vermijdbare foutjes. Je hebt er geen vaardigheid voor nodig, alleen aandacht voor de klok. Ziekenhuizen geven er vaak een folder of instructiefilmpje bij; volg altijd de instructies van jouw laboratorium.

Gooi de eerste plas weg

Plas op de ochtend dat je begint je blaas leeg in de wc en noteer de precieze tijd. Die urine is gemaakt voordat de klok liep, dus hij hoort niet in de fles.

Bewaar elke plas van de volgende 24 uur

Elk toiletbezoek telt, ook ’s nachts. Precies 24 uur na de starttijd plas je nog één keer en doe je die urine erbij. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis vat het samen: begin je om 8 uur, dan eindig je ook om 8 uur, en die laatste ochtendplas vang je wél op. Eén gemiste plas kan het totaal zo verkleinen dat een afwijkende uitslag onterecht geruststellend lijkt.

Houd de fles koel

Urine die warm staat, gaat bacteriën kweken en verandert van samenstelling. Bewaar de fles in de koelkast of in een koeltas met koelelementen, met de dop dicht. Zit er al een conserveermiddel in, spoel het dan niet om en raak het niet aan. Lever de fles zo snel mogelijk in, het liefst dezelfde dag, binnen de openingstijden van het laboratorium.

Kreatinine in urine is de ingebouwde controle

Laboratoria meten ook kreatinine in hetzelfde monster. Kreatinine komt uit je spieren in een vrij vast dagelijks tempo, dus een volledige verzameling hoort een voorspelbare hoeveelheid te bevatten voor jouw geslacht, leeftijd en lichaamsbouw. Te weinig betekent dat er urine ontbreekt; te veel wijst erop dat de verzameling te lang duurde. Die ene extra meting vertelt je arts of het eiwitgetal te vertrouwen is.

Eiwit in urine: welke waarden zijn normaal?

Normaal is een eiwitverlies van minder dan ongeveer 150 mg per 24 uur bij volwassenen buiten de zwangerschap. De uitslag staat in milligram of gram eiwit per 24 uur. Volwassenen plassen altijd een klein beetje eiwit uit, omdat sommige eiwitten uit de urinewegen zelf komen en de filters een spoortje doorlaten. Welk eiwit lekt, is net zo belangrijk als hoeveel: beschadigde filters laten albumine door, terwijl falende nierbuisjes of een afwijkend bloedeiwit andere soorten loslaten. Daarom leidt een hoog totaal eiwit met weinig albumine in urine tot ander vervolgonderzoek. Grenzen verschillen per laboratorium; de waarden hieronder gelden voor volwassenen buiten de zwangerschap.

Eiwit per 24 uur	Wat het meestal betekent	Gebruikelijk vervolg
Onder ongeveer 150 mg	Normale uitscheiding	Geen verder onderzoek zonder klachten of risicofactoren
Ongeveer 150 tot 500 mg (licht)	Vroege nierbetrokkenheid, een tijdelijke oorzaak of een onschuldig houdingspatroon	Herhalen, albumine-kreatinineratio, bloeddruk en bloedsuiker nakijken
Ongeveer 500 mg tot 1 g	Duidelijke lekkage die een verklaring nodig heeft	Nierwaarden in het bloed, urinesediment, echo van de nieren
Ongeveer 1 tot 3,5 g (matig tot fors)	Flinke schade aan de filters door diabetes, hoge bloeddruk of ontsteking	Verwijzing naar internist of nefroloog, onderzoek naar auto-immuunziekte en infectie, soms een biopsie
Boven ongeveer 3,5 g (nefrotisch)	Nefrotisch syndroom, vaak met zwelling en een lage albumine in het bloed	Snel specialistisch onderzoek, bij de meeste volwassenen een biopsie, behandeling van de oorzaak
300 mg of meer na 20 weken zwangerschap	Voldoet aan de eiwitgrens die bij pre-eclampsie wordt gebruikt	Snel beoordeling door verloskundige of gynaecoloog, controle van bloeddruk en bloed

Wordt in je 24-uurs urine specifiek albumine gemeten, dan gebruikt de Nederlandse richtlijn chronische nierschade andere grenzen: minder dan 30 mg albumine per 24 uur is normaal, 30 tot 300 mg matig verhoogd en meer dan 300 mg ernstig verhoogd.

Kun je nierschade zien in urine?

Ja, vaak zie je nierschade eerder in je urine dan in je bloed. Thuisarts schrijft dat je bij beginnende nierschade zelf vaak niets merkt, maar dat het laboratorium al wel eiwitten in je plas kan vinden. Eiwit in urine is daarbij een bevinding, geen diagnose. De taak is daarna uitzoeken welk mechanisme erachter zit.

Aandoeningen die de filters beschadigen

Diabetes is wereldwijd de belangrijkste oorzaak: jaren van een hoge bloedsuiker verlittekenen de filtermembranen, zodat albumine ontsnapt lang voordat er klachten zijn. Daarom hoort een urinecontrole bij de jaarlijkse diabeteszorg. Een langdurig hoge bloeddruk beschadigt dezelfde structuren. Glomerulonefritis, een ontsteking van de filters na een infectie of bij lupus, geeft meestal meer eiwitverlies en ook bloed in de urine. Elk van deze oorzaken kan leiden tot chronische nierschade, en daarom wordt eiwit gevolgd naast de geschatte nierfunctie (eGFR).

Andere oorzaken die je wilt uitsluiten

Bij multipel myeloom (de ziekte van Kahler) komt er een overmaat aan afwijkende lichte ketens in het bloed, die de nierbuisjes overspoelen; dat zie je als een hoog totaal eiwit met relatief weinig albumine. Een urineweginfectie, hartfalen, bepaalde medicijnen en pre-eclampsie laten elk hun eigen patroon achter. Een microscoop helpt, want wat er in het urinesediment zit onderscheidt ontsteking, infectie en gewone lekkage.

Onschuldige en tijdelijke oorzaken

Koorts, een zware training, kou, uitdroging en stress kunnen het eiwit kort verhogen. Orthostatische proteïnurie, vooral bij lange, slanke jonge mensen, verschijnt alleen als je rechtop bent en verdwijnt in je slaap. Dat is onschuldig en wordt bevestigd door een eerste ochtendplas te vergelijken met een plas overdag. Losse afwijkende uitslagen worden dus herhaald, niet meteen behandeld.

Is eiwit in urine gevaarlijk?

Eiwit in urine is niet altijd gevaarlijk, maar blijvend eiwitverlies vraagt om uitleg en controle. Een eenmalig licht verhoogde waarde na koorts of sport is onschuldig. Blijft het eiwit verhoogd, dan is het een teken van nierschade en hangt het samen met een hoger risico op nierfalen en hart- en vaatziekten. Hoe meer eiwit, hoe dringender het vervolgonderzoek; vanaf de nefrotische grens van ongeveer 3,5 gram per dag is snelle beoordeling nodig.

Waarom vervangt een losse ratio steeds vaker de 24-uurs fles?

Een fles een dag lang meesjouwen is onhandig, en onhandigheid leidt tot fouten. Meet je eiwit en kreatinine in één plasje en deel je ze door elkaar, dan krijg je een ratio die het dagverlies schat, omdat kreatinine corrigeert voor verdunning. De albumineversie, de albumine-kreatinineratio in urine, is nu in de meeste richtlijnen de voorkeurstest voor screening, en de microalbumine-test vindt hetzelfde lek al bij heel lage waarden.

Afweging	24-uurs verzameling	Losse eiwit- of albumineratio
Tijd tot uitslag	Eerst een hele dag verzamelen	Eén potje, ingeleverd bij hetzelfde bezoek
Belangrijkste foutbron	Gemiste plasjes, warm bewaren, verkeerde timing	Gaat uit van een gemiddelde kreatinineproductie, die door lichaamsbouw kan afwijken
Beste gebruik nu	Tegenstrijdige uitslagen, heel groot eiwitverlies, geneesmiddelenonderzoek	Screening, herhaalde controles, snelle beoordeling in de zwangerschap

Geen van beide methoden is perfect. Een ratio gaat uit van een gemiddelde kreatinineproductie, wat minder klopt als je heel gespierd of juist heel tenger bent. Past een ratio niet bij het klinische beeld, dan geeft de fles nog steeds de doorslag.

Eiwit in urine in de zwangerschap

Eiwit in de urine na 20 weken zwangerschap, samen met een nieuwe hoge bloeddruk, is een van de kenmerken van pre-eclampsie, ook wel zwangerschapsvergiftiging genoemd. Het Adrz-ziekenhuis legt uit dat bij een vermoeden van pre-eclampsie alle urine van 24 uur op eiwit wordt onderzocht, en dat er sprake kan zijn van pre-eclampsie als die meer dan 300 mg per 24 uur bevat. Thuisarts beschrijft pre-eclampsie als een hoge bloeddruk in de zwangerschap, soms met te veel eiwit in je plas of schade aan organen.

Een dag wachten op een volledige verzameling is een echt nadeel bij een aandoening die snel kan verslechteren. Daarom accepteert de moderne verloskunde vaak een losse eiwit-kreatinineratio met een vergelijkbare grens en bewaart men de fles voor twijfelgevallen. Twee punten zijn belangrijk. Eiwitverlies is niet nodig en niet voldoende voor de diagnose: pre-eclampsie kan ook zonder eiwit voorkomen als andere organen zijn aangedaan. En de hoeveelheid voorspelt niet hoe ernstig het is, dus een bescheiden uitslag is nooit een reden om controles over te slaan.

Wanneer naar de huisarts?

Een licht verhoogde uitslag bij één verzameling komt vaak voor en is zelden spoed, maar sommige situaties kunnen niet wachten.

Opgezwollen oogleden ’s ochtends, of nieuwe zwelling van enkels, handen of buik.
Urine die dagenlang blijft schuimen.
In de zwangerschap: een nieuwe hoge bloeddruk, hoofdpijn, sterretjes zien of pijn onder je ribben. Bel dan dezelfde dag je verloskundige of gynaecoloog.
Zichtbaar bloed in je plas, plotseling veel minder plassen, of koorts met flankpijn.
Een uitslag in het nefrotische bereik, of een waarde die duidelijk is gestegen sinds je vorige test.
Diabetes of hoge bloeddruk met stijgend eiwit ondanks behandeling.

Neem eerdere uitslagen mee, want het verloop zegt meer dan één losse waarde. Het overzicht van MedlinePlus over eiwit in urine onderzoeken (Engelstalig) is een betrouwbare voorbereiding. Bij levensgevaar bel je 112.

Nieuw wetenschappelijk onderzoek

Recent onderzoek richtte zich minder op het verzamelen zelf en meer op de vraag welke meting de toekomst van patiënten het best voorspelt.

Een grote gepoolde analyse in Annals of Internal Medicine uit 2025 combineerde gegevens van tientallen onderzoeksgroepen waarin mensen op dezelfde dag zowel een albumine-kreatinineratio als een eiwit-kreatinineratio hadden. Beide voorspelden later nierfalen, maar de albumineratio deed dat iets beter. Wat betekent dit voor jou: overstappen van totaal eiwit naar albumine als controlewaarde is een verbetering, omdat albumine het betrouwbaarst schade aan de nierfilters (glomeruli) weerspiegelt.

Voor de zwangerschap bundelde een systematisch overzicht uit 2025 in Hypertension in Pregnancy tientallen studies en concludeerde dat een losse of kortere urinetest een geloofwaardig alternatief is als een volledige verzameling niet haalbaar is, met de eiwit-kreatinineratio als duidelijkste optie. Wat betekent dit voor jou: krijg je in de zwangerschap één potje in plaats van een fles, dan volgt dat het huidige bewijs en is het geen beknibbeling.

Ook het tijdstip kan uitmaken. Een studie uit 2023 in Pregnancy Hypertension vergeleek ochtend- met middagratio’s bij pre-eclampsie en vond dat ochtendmonsters vaker de diagnostische grens overschreden. Wat betekent dit voor jou: een verzoek om een plasje meteen na het opstaan is bewust. De auteurs bekeken bestaande dossiers en deden geen gepland onderzoek, dus het is een voorkeur en geen regel.

Een vergelijking uit 2026 in Transplantation Proceedings verfijnde de ratio bij mensen met een donornier door te corrigeren voor ieders geschatte kreatinineproductie in plaats van een gemiddelde aan te nemen, en die aangepaste versie kwam beter overeen met de 24-uurs uitslag. Wat betekent dit voor jou: lichaamsbouw beïnvloedt echt hoe een losse ratio uitvalt, al was deze groep klein en specifiek voor transplantatie.

Begrippenlijst

Begrip	Uitleg
Proteïnurie	Meer eiwit in de urine dan de nieren zouden moeten doorlaten. Een signaal om uit te zoeken, geen ziekte op zich.
Albumine	Het meest voorkomende bloedeiwit. Normaal te groot om de filters te passeren, dus albumine in urine wijst op schade aan de filters.
Glomerulus	Een van de ongeveer een miljoen piepkleine filtertjes in elke nier.
Kreatinine in urine	Afvalstof van de spieren die in een vast dagtempo wordt uitgeplast; gebruikt om te controleren of een verzameling volledig is.
Eiwit-kreatinineratio	Eiwit gedeeld door kreatinine in één plasje; schat het verlies van een hele dag zonder te verzamelen.
Nefrotisch bereik	Eiwitverlies boven ongeveer 3,5 gram per dag bij volwassenen, meestal met zwelling en een lage albumine in het bloed.
Orthostatische proteïnurie	Een onschuldig patroon waarbij eiwit alleen verschijnt als je rechtop bent en in je slaap verdwijnt.
Pre-eclampsie	Zwangerschapsvergiftiging: een nieuwe hoge bloeddruk na 20 weken zwangerschap, vaak met eiwit in de urine of schade aan andere organen.
Bokaal	De speciale fles waarin je 24-uurs urine verzamelt.

Veelgestelde vragen

Hoeveel urine in 24 uur is normaal?

Volgens MedlinePlus ligt een normaal urinevolume tussen 800 en 2.000 milliliter per 24 uur, bij een gewone vochtinname van ongeveer 2 liter per dag. Hoeveel je plast, hangt af van hoeveel je drinkt, de temperatuur en hoeveel je zweet. Het laboratorium meet het volume van je verzameling, omdat het nodig is om de totale hoeveelheid eiwit te berekenen. Maak je je zorgen over veel of juist weinig plassen, bespreek dat dan apart met je huisarts.

Hoe wordt eiwit in 24-uurs urine berekend?

Dat doet het laboratorium, niet jij. Een analist meet de eiwitconcentratie in de verzamelde urine en vermenigvuldigt die met het totale volume; daarom wordt de fles eerst afgemeten. Ook daarom vertekent een gemiste plas de uitkomst: de concentratie klopt, maar het volume niet. Staat er op je uitslag alleen een concentratie, vraag dan je arts naar het dagtotaal.

Wat is een normale eiwitwaarde in 24-uurs urine tijdens de zwangerschap?

In de zwangerschap stijgt de eiwituitscheiding iets, omdat er meer bloed door de nieren stroomt. De meeste richtlijnen zien minder dan 300 mg per dag als normaal, en 300 mg of meer na 20 weken als de grens bij de beoordeling van pre-eclampsie. Die grens overschrijden betekent niet automatisch dat je pre-eclampsie hebt en voorspelt niet hoe ernstig het is. Je verloskundige of gynaecoloog leest het samen met je bloeddruk, klachten en bloedonderzoek.

Tot hoe laat kan ik de urine inleveren?

Dat verschilt per laboratorium en prikpost. Lever de fles zo snel mogelijk in na het einde van de verzameling, bij voorkeur dezelfde dag en binnen de openingstijden van het lab. Bewaar hem tot dan koel. Twijfel je, bel dan het laboratorium of kijk in de folder die je hebt meegekregen.

Is kanker te zien in urine?

Een 24-uurs eiwitmeting is geen kankertest. Wel kan een hoog totaal eiwit met weinig albumine wijzen op een afwijkend bloedeiwit, zoals bij multipel myeloom, en dan volgt gericht onderzoek. Bloed in de urine kan reden zijn om blaas of nieren te laten onderzoeken. Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts in plaats van zelf conclusies te trekken.

Waarom wil mijn arts een 24-uurs urineonderzoek?

Veelvoorkomende redenen zijn het bevestigen van een afwijkende urinestick of ratio, het precies meten van eiwitverlies bij een bekende nierziekte, een geval waarin een losse ratio niet bij het beeld past, en eiwitverlies in de zwangerschap. De test wordt ook gedaan bij een vermoeden van een afwijkend bloedeiwit, omdat dan totaal eiwit nodig is en niet alleen albumine. Een 24-uurs urine is een stap naar precisie, geen bewijs van slecht nieuws.

Kan uit een 24-uurs verzameling ook een eiwit-kreatinineratio worden berekend?

Ja, en dat gebeurt vaak. Laboratoria die eiwit en kreatinine in de verzamelde urine meten, kunnen ze door elkaar delen. Zo krijg je een ratio die vergelijkbaar is met een losse uitslag en tegelijk als volledigheidscontrole dient. Op gewone uitslagen staat meestal wel eerst het totale eiwit per 24 uur.

Bronnen

Adrz — 24 uur urine bij vermoeden van pre-eclampsie — Adrz patiëntenfolder, geraadpleegd 2026 (adrz.nl)
Jeroen Bosch Ziekenhuis — 24-uurs urine verzamelen — Patiënteninformatie, geraadpleegd 2026 (jeroenboschziekenhuis.nl)
Richtlijnendatabase (Federatie Medisch Specialisten) — Bepaling van nierfunctie en albuminurie, richtlijn Chronische nierschade — Richtlijnendatabase, 2018 (richtlijnendatabase.nl)
Thuisarts.nl (NHG) — Ik heb nierschade — Thuisarts, geraadpleegd 2026 (thuisarts.nl)
Thuisarts.nl (NHG) — Ik heb zwangerschapsvergiftiging (pre-eclampsie) — Thuisarts, geraadpleegd 2026 (thuisarts.nl)
MedlinePlus — Urine 24-hour volume — MedlinePlus Medical Encyclopedia, reviewed 2025 (medlineplus.gov)
MedlinePlus — Protein in Urine: MedlinePlus Medical Test — National Library of Medicine, 2024 (medlineplus.gov)
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Chronic Kidney Disease Tests and Diagnosis — NIDDK, 2024 (niddk.nih.gov)
Cleveland Clinic — Protein in Urine (Proteinuria): Causes, Symptoms and Treatment — Cleveland Clinic, 2022 (my.clevelandclinic.org)
Heerspink HJL, Grams ME, Sang Y, et al. — Proteinuria or Albuminuria as Markers of Kidney and Cardiovascular Disease Risk: An Individual Patient-Level Meta-analysis — Annals of Internal Medicine, 2025 (doi.org/10.7326/ANNALS-25-02117)
Wu J, Yao Y, Wang T, Xu T, Jiang R — Pregnancy urine biomarkers for effectively preeclampsia prediction: a systematic review and meta-analysis — Hypertension in Pregnancy, 2025 (doi.org/10.1080/10641955.2025.2487794)
Karrar S, Fogel J, Hong P — Withstanding the test of time: Morning versus afternoon/evening urine protein-to-creatinine ratios in preeclampsia — Pregnancy Hypertension, 2023 (doi.org/10.1016/j.preghy.2023.10.008)
Ledesma G, Mercado V, Carreño G, et al. — Comparison of 24-Hour Proteinuria Quantification With Protein-to-Creatinine Ratio in Spot Urine and Adjusted Protein-to-Creatinine Ratio in Kidney Transplant Recipients — Transplantation Proceedings, 2026 (doi.org/10.1016/j.transproceed.2025.11.018)

Verder lezen

Ontdek welke deeltjes wijzen op ontsteking in de nierbuisjes in onze uitleg over cilinders in urine.
Begrijp hoe geconcentreerd of verdund je monster echt was met onze uitleg over het soortelijk gewicht van urine.
Lees wat een andere kleur wel en niet zegt in onze uitleg over de kleur van urine.
Vergelijk je urine-uitslag met je nierwaarden in het bloed via onze uitleg over kreatinine in bloed.
Zie hoe afvalstoffen zich ophopen als de filtering vertraagt in onze uitleg over ureum in bloed.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Een eiwitwaarde in urine zegt op zichzelf weinig. Ze wordt pas nuttig naast je kreatinine in het bloed, je eGFR, je albumine en het verloop ten opzichte van eerdere tests. BloodSense leest je labuitslag en legt elk van die getallen in gewone taal uit, zodat je bij je afspraak weet welke waarden zijn veranderd en welke vragen je kunt stellen. Het stelt geen diagnose en vervangt je arts niet.

Upload je labuitslag en ontvang je rapport binnen enkele minuten