ACR in urine: wat zegt je albumine-kreatinineratio over je nieren?

De ACR in urine, voluit de albumine-kreatinineratio, is een urinetest die de hoeveelheid albumine in een monster deelt door de hoeveelheid kreatinine in hetzelfde monster. Zo kan één potje urine je huisarts ongeveer vertellen hoeveel albumine je nieren per dag lekken. In Nederland staat de uitslag in milligram albumine per millimol kreatinine (mg/mmol); Amerikaanse uitslagen gebruiken milligram per gram (mg/g). Omdat de test corrigeert voor hoe verdund of geconcentreerd je urine toevallig is, heeft hij oudere, omslachtige verzamelmethoden vervangen als standaard om nierschade op te sporen. In dit artikel lees je hoe de berekening werkt, wat de stadia A1, A2 en A3 betekenen, waarom de uitslag altijd naast je eGFR wordt gelezen, welke gewone situaties het getal een paar dagen kunnen verhogen en wat er meestal gebeurt na een afwijkende uitslag.

Wat betekent ACR en wat meet de test?

ACR staat voor albumine-creatinine ratio (in het Nederlands ook albumine-kreatinineratio). Albumine is het eiwit dat het meest in je bloed voorkomt. Het vervoert hormonen, medicijnen en vetzuren door je lichaam en helpt vocht in je bloedvaten te houden. Gezonde nierfilters, de glomeruli, zijn zo gebouwd dat moleculen zo groot als albumine in het bloed blijven. Zijn die filters beschadigd, dan glippen er kleine hoeveelheden albumine door naar de urine. Dat lekken is zichtbaar lang voordat afvalstoffen zich in het bloed ophopen. Daarom geldt albumine in de urine als een vroeg waarschuwingsteken en niet als een laat.

De test meet niet het totale eiwit. Een urinestrip die positief is voor eiwit, reageert op albumine plus alle andere eiwitten in het monster, en wordt pas positief als het lekken al vrij groot is. De ACR gebruikt een methode met antistoffen die specifiek albumine meet, in concentraties ver onder wat een strip kan zien. Wil je het bredere beeld van eiwitverlies, lees dan onze uitleg over eiwit in urine.

Waarom kreatinine in de berekening zit

De concentratie van urine schommelt enorm over de dag. Na twee liter water is je urine licht en verdund; na een lange loop in de hitte donker en geconcentreerd. Hetzelfde dagelijkse albumineverlies zou in het ene monster klein en in het andere groot lijken. Kreatinine lost dat op. Het is een afvalstof van je spieren die je lichaam in een vrij vast tempo afgeeft, dus de concentratie in een urinemonster is een goede maat voor hoe geconcentreerd dat monster is. Door albumine te delen door kreatinine valt het effect van verdunning weg. Hoe deze afvalstof zich in je bloed gedraagt, lees je in onze uitleg over kreatinine, en de urinekant in onze uitleg over kreatinine in urine.

Hoe het getal wordt berekend

Het lab meet albumine in milligram per liter en kreatinine in millimol per liter, en deelt het een door het ander. Een monster met 30 mg/L albumine en 10 mmol/L kreatinine geeft een ratio van 3 mg/mmol. Amerikaanse labs rekenen in mg/g; 30 mg/g komt overeen met ongeveer 3,4 mg/mmol, en de afgeronde grens van 3 mg/mmol wordt in Nederland gebruikt. Lees altijd de eenheid op je eigen uitslag en neem niets aan. Was je urine opvallend verdund, dan zie je dat in onze uitleg over het soortelijk gewicht van urine.

Wat is een ACR-urineonderzoek en hoe gaat het?

Een ACR-urineonderzoek is een eenvoudige test in één potje urine. Er is geen nuchter zijn nodig, geen tijdschema en geen fles die je een dag in de koelkast bewaart. Je vangt een middenstraalplas op, het potje gaat naar het lab, en beide metingen worden in hetzelfde monster gedaan. Volgens de NVKC moet het potje binnen twee uur bij het laboratorium zijn of anders in de koelkast worden bewaard.

Welk monster het lab het liefst heeft

De eerste ochtendurine, de eerste plas na het opstaan, heeft de voorkeur. Ook de Nederlandse richtlijn rekent met ochtendurine. ’s Nachts lig je en rust je, waardoor de kleine extra lekkage die rechtop staan bij sommige mensen geeft, wegvalt. De NVKC adviseert om eerst een beetje in de wc te plassen en dan wat in het potje op te vangen. Een willekeurig monster overdag is prima voor een eerste screening, maar is dat verhoogd, dan wordt de herhaling meestal in ochtendurine gevraagd, zodat de vergelijking eerlijk is. De 24-uursurine bestaat nog als referentiemethode en staat in onze uitleg over eiwit in 24-uursurine.

Wat je doet voor de test

Sport niet zwaar in de ongeveer 24 uur ervoor, omdat flinke inspanning de uitscheiding van albumine tijdelijk verhoogt. Stel de test uit als je een urineweginfectie, koorts of je menstruatie hebt, omdat bloed en ontstekingseiwitten in het monster beide metingen vertekenen. Heel veel eiwit eten in de uren ervoor kan de kreatininewaarde iets verschuiven. Verder eet en drink je gewoon. Extra water drinken geeft geen betere uitslag: het verdunt beide helften van de ratio evenveel.

Wat is een normale ACR-waarde? De stadia A1, A2 en A3

Een normale ACR is lager dan 3 mg/mmol. Internationale nierrichtlijnen van KDIGO (Kidney Disease: Improving Global Outcomes) en de Nederlandse richtlijn Chronische nierschade delen de uitslag in drie stadia in. Die vervangen de oudere woorden microalbuminurie en macroalbuminurie. Dezelfde grenzen gebruikt het Amerikaanse National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Het hele verhaal over het lage lekken staat in onze uitleg over microalbuminurie; de tabel hieronder laat zien hoe de ratio zelf wordt ingedeeld.

Twee punten over deze grenzen worden snel gemist. Ten eerste is het geen klif. Een uitslag van 2,9 mg/mmol is niet echt anders dan een van 3,1 mg/mmol, en het risico stijgt geleidelijk over het hele bereik in plaats van te springen bij de grens. Ten tweede is één waarde in A2 of A3 een signaal om verder te kijken, geen diagnose. Volgens de NHG-Standaard spreek je pas van chronische nierschade als de afwijking langer dan drie maanden aanhoudt.

Waarom de ACR samen met de eGFR wordt gelezen

De ACR beantwoordt één vraag: lekken de filters? De geschatte glomerulaire filtratiesnelheid (eGFR) beantwoordt een andere: hoeveel filtercapaciteit is er nog? Twee mensen met dezelfde eGFR van 55 kunnen een heel andere toekomst hebben, afhankelijk van of hun ACR 1 of 90 mg/mmol is. Daarom wordt chronische nierschade op twee assen tegelijk ingedeeld, in een tabel die artsen vaak de ‘heatmap’ noemen. Lees de filterkant van het duo in onze uitleg over de eGFR-waarde.

De tabel lezen is eenvoudig. Zoek de regel van je eGFR en ga dan naar de kolom van je albuminestadium. Hoe verder naar rechts en naar beneden, hoe nauwkeuriger je nieren moeten worden gevolgd, en hoe meer de uitslag ook zegt over je risico op hart- en vaatziekten. Let op het vakje rechtsboven: daar is het risico al betekenisvol, terwijl de filtercapaciteit nog helemaal normaal is. Precies die situatie is waar de ACR voor bestaat.

Wat kan je ACR tijdelijk verhogen?

De uitscheiding van albumine is geen vast persoonlijk getal. Ze schommelt bij iedereen van dag tot dag, en een aantal gewone situaties verhoogt haar een tijdje zonder dat er nierschade is. Dat is de meest voorkomende reden dat een verhoogde screeningsuitslag achteraf niets blijkt te zijn. Ook de NVKC schrijft dat eiwit in de urine tijdelijk kan voorkomen na zware inspanning, bij een infectie of door medicijnen.

• Zware inspanning in de dag of twee voor het monster, vooral duursport.
• Koorts of een acute infectie, ook een urineweginfectie.
• Bloed in het monster, door menstruatie of een andere oorzaak; zie onze uitleg over bloed in urine.
• Een heel hoge bloeddruk op de dag van het opvangen, of een piek in de bloedsuiker bij iemand met diabetes.
• Hartfalen, uitdroging, of lang rechtop staan bij mensen die gevoelig zijn voor lekkage in staande houding.
• Zwangerschap, die de verwerking van eiwit door de nieren verandert en eigen grenzen heeft.

Door deze schommelingen weegt één verhoogde waarde niet zwaar. Wat telt, is of de verhoging blijft als de tijdelijke oorzaken zijn uitgesloten.

Een verhoogde ACR bevestigen met een herhaling

Richtlijnen en laboratoria kiezen dezelfde aanpak: eerst bevestigen, dan concluderen. In de praktijk wordt een eerste verhoogde ACR in de drie tot zes maanden erna een of twee keer herhaald, het liefst in ochtendurine. De uitslag geldt als blijvend als twee van de drie metingen in hetzelfde afwijkende stadium vallen.

1. Het screeningsmonster komt uit op 3 mg/mmol of hoger.
2. Duidelijke tijdelijke oorzaken worden nagelopen; zijn die er, dan wordt de test gewoon later herhaald.
3. Er volgt een nieuwe meting in ochtendurine, meestal binnen drie maanden.
4. Is ook het tweede monster afwijkend, dan is er sprake van blijvende albuminurie; is het normaal, dan beslist een derde monster.
5. Blijvende albuminurie wordt daarna gecombineerd met de eGFR om je plaats in de tabel te bepalen en te beslissen over behandeling en hoe vaak je wordt gecontroleerd.

Het verloop zegt meer dan één getal. Een ratio die na behandeling van 18 naar 6 mg/mmol daalt, is een goed teken, ook al ligt hij nog boven de normale grens. En een ratio die over een paar jaar van 1,2 naar 2,7 mg/mmol oploopt, verdient aandacht, ook al is elke waarde technisch normaal.

Wat te doen bij een verhoogde ACR?

Een bevestigde verhoging is nuttige informatie, geen oordeel. Ze laat iets zien waar je iets aan kunt doen, en de stappen zijn bekend.

Een goede bloeddruk is de basis, omdat de druk in de glomeruli het albumine door een beschadigde filter duwt. Medicijnen die het renine-angiotensinesysteem remmen, zoals ACE-remmers en angiotensine-II-antagonisten, verlagen die druk gericht en verminderen het lekken als direct effect. Een goed geregelde bloedsuiker doet hetzelfde bij mensen met diabetes; onze uitleg over nuchtere glucose en onze uitleg over diabetes gaan over die kant. Nieuwere nierbeschermende medicijnen worden nu ook aangeboden op basis van de ratio zelf. Naast medicijnen helpen minder zout eten, stoppen met roken, afvallen bij overgewicht en geen vaste gewoonte maken van ontstekingsremmende pijnstillers zoals ibuprofen of diclofenac. Thuisarts noemt al deze punten als oorzaken van nierschade. Volg de bloeddrukkant met onze uitleg over hoge bloeddruk, en lees hoe blijvende afwijkingen worden aangepakt in onze uitleg over chronische nierschade.

Wanneer naar de huisarts?

Maak een afspraak en wacht niet op de volgende controle als je ratio bij een meting boven de 30 mg/mmol ligt, als hij flink is gestegen tussen twee metingen, als je urine zichtbaar schuimt, je enkels of de huid rond je ogen opzwellen, of als de ratio samengaat met een dalende eGFR. Bel snel je huisarts, of ’s avonds en in het weekend de huisartsenpost, als een verhoogde ratio samengaat met veel minder plassen, kortademigheid of een bloeddruk die niet daalt. Geen van deze situaties is op zich een spoedgeval, maar ze bepalen wel hoe snel de uitslag moet worden onderzocht.

Nieuw wetenschappelijk onderzoek

Onderzoek uit de afgelopen drie jaar heeft scherper gemaakt hoe de ACR wordt gebruikt. Dit vond het belangrijkste werk, in gewone taal.

Een heel grote gebundelde analyse in JAMA uit 2023 bracht de gegevens samen van meer dan honderd cohorten, groepen mensen die in de tijd worden gevolgd, met miljoenen volwassenen. Een hogere ACR en een lagere eGFR voorspelden elk los van elkaar tien verschillende slechte uitkomsten, van nierfalen tot ziekenhuisopname, beroerte en overlijden. Wat betekent dit voor jou? De ratio is niet alleen een niergetal. Ook in de mildste stadia voegt hij informatie toe over je algemene gezondheid die de bloedtest alleen niet geeft. Daarom wil je huisarts ze allebei.

De PREVENT-risicoformules van de American Heart Association, gepubliceerd in Circulation in 2023 en gebouwd op gegevens van meer dan zes miljoen Amerikaanse volwassenen, hebben een versie die de ACR meeneemt als die bekend is. Voor de hele bevolking maakte dat weinig verschil in de rangorde van risico, maar het schatte het risico duidelijk nauwkeuriger in bij mensen met een sterk verhoogde albumine, boven 300 mg/g (ongeveer 34 mg/mmol). Wat betekent dit voor jou? Is je ratio hoog, zorg dan dat de inschatting van je risico op hart- en vaatziekten daar ook echt rekening mee houdt.

Een meta-analyse in JAMA uit 2026, een studie die eerdere trials statistisch samenvoegt, bundelde tien gerandomiseerde studies met SGLT2-remmers en meer dan zeventigduizend deelnemers. Deze middelen remden de achteruitgang van nierziekte over de hele linie, ongeacht de eGFR bij de start en ongeacht de hoeveelheid albumine, ook bij mensen met weinig of geen albumine in de urine. Wat betekent dit voor jou? De ratio helpt bepalen hoe dringend bescherming nodig is, maar een lage ratio sluit je niet automatisch uit van behandelingen die de nieren beschermen. Dat beslist je arts, op basis van je hele situatie.

Aan de leefstijlkant verzamelde een systematische review uit 2025 in Clinical Nutrition ESPEN vier langlopende cohortstudies met ongeveer zevenduizend mensen die zo’n vijf en een half jaar werden gevolgd. De onderzoekers keken naar het DASH-eetpatroon, met veel groente, fruit, volkoren en weinig zout. Wie het beter volgde, behield zijn nierfunctie beter, gemeten met eGFR en ACR. Dit bewijs is nog voorlopig, omdat het op een paar observationele studies rust en niet op gerandomiseerd onderzoek. Wat betekent dit voor jou? Een DASH-achtig eetpatroon is een redelijke en veilige stap om met je huisarts of diëtist te bespreken, maar geen vervanging voor medicijnen waarvan bewezen is dat ze werken.

Woordenlijst

Veelgestelde vragen

Wat is een normale ACR-waarde?

Een ACR onder de 3 mg/mmol geldt als normaal tot licht verhoogd, stadium A1. De meeste gezonde volwassenen zitten daar ruim onder. Labs kunnen een iets andere bovengrens noemen, afhankelijk van hun methode en eenheid, dus lees de referentiewaarden op je eigen uitslag. Een waarde net onder de 3 is geen garantie voor perfect gezonde nieren, en een waarde net erboven is geen diagnose: het gaat erom of de verhoging bij herhaling nog aanwezig is.

Wat te doen bij een verhoogde ACR?

Laat de test eerst herhalen, het liefst in ochtendurine en niet na zware inspanning, koorts, een infectie of tijdens je menstruatie. Is de verhoging blijvend, dan kijkt je huisarts naar je eGFR, bloeddruk en bloedsuiker en bespreekt hij of zij medicijnen die de nieren beschermen. Zelf kun je minder zout eten, stoppen met roken, afvallen als dat nodig is en geen vaste gewoonte maken van pijnstillers als ibuprofen.

Waar staat de afkorting ACR voor?

ACR staat voor albumine-creatinine ratio, in het Nederlands albumine-kreatinineratio. Op je uitslag kan het ook staan als ‘albumine/kreatinine ratio’, ‘microalbumine/kreatinine ratio’ of ‘uACR’, waarbij de u voor urine staat. Het gaat steeds om dezelfde test.

Wat is de normale waarde voor de nierfunctie?

Je nierfunctie wordt beoordeeld met twee getallen. Een eGFR van 90 of hoger is normaal, onder de 60 is volgens de NVKC voor alle leeftijden afwijkend. Een ACR onder de 3 mg/mmol is normaal. Pas als je beide kent, weet je hoe het met je nieren gaat.

Kan een verhoogde ACR weer normaal worden?

Ja, en dat gebeurt vaak. Kwam de verhoging door inspanning, koorts, een infectie of bloed in het monster, dan is de herhaling meestal weer normaal als de oorzaak voorbij is. Is de verhoging echt, dan verlaagt een behandeling gericht op bloeddruk en bloedsuiker de ratio vaak flink. Een dalende ratio is een van de tekenen dat de behandeling werkt. Ook een daling die niet helemaal tot normaal komt, is vooruitgang.

Moet ik nuchter zijn voor de test?

Nee. Voor de ACR hoef je niet nuchter te zijn en is er geen vast tijdstip, al heeft ochtendurine de voorkeur. Het gebruikelijke advies is om ongeveer een dag van tevoren niet zwaar te sporten en de test uit te stellen bij een urineweginfectie, koorts of menstruatie. Eet en drink zoals altijd; extra water drinken verandert niets, omdat verdunning albumine en kreatinine even sterk beïnvloedt en de ratio dat wegrekent.

Hoe vaak moet de test worden herhaald?

Bij volwassenen met diabetes of hoge bloeddruk wordt de test meestal ongeveer jaarlijks gedaan, schrijft de NVKC, omdat dat de twee aandoeningen zijn die de filters het vaakst beschadigen. Na een afwijkende uitslag volgt binnen drie tot zes maanden een of twee keer een herhaling. Is blijvende albuminurie vastgesteld, dan hangt de controlefrequentie af van je plaats in de tabel met eGFR en albuminurie; die bepaalt je arts.

Is de ACR hetzelfde als een eiwitstrip voor urine?

Nee. Een strip meet totaal eiwit en wordt pas positief als het lekken al flink is. Hij mist dus juist de vroege, kleine verhogingen die het meest tellen. De ratio meet specifiek albumine, met een labmethode die gevoelig genoeg is om lekken ver onder de grens van de strip te zien, en corrigeert voor de concentratie van de urine. Een negatieve strip sluit een afwijkende ratio niet uit.

Betekent een verhoogde ratio dat ik moet dialyseren?

Nee. De meeste mensen met een matig verhoogde ACR krijgen nooit nierfalen. De ratio wijst op een hoger risico, zodat de oorzaak vroeg kan worden behandeld, in een fase waarin een goede bloeddruk, een goede bloedsuiker en nierbeschermende medicijnen de koers veranderen. Wie achteruitgaat, heeft meestal een hoge ratio samen met een eGFR die al daalt, en ook dan is het doel van behandeling die daling te remmen of te stoppen.

Bronnen

• Federatie Medisch Specialisten — Bepaling van nierfunctie en albuminurie (richtlijn Chronische nierschade) — Richtlijnendatabase, 2018 — richtlijnendatabase.nl
• Nederlands Huisartsen Genootschap — NHG-Standaard Chronische nierschade — NHG-Richtlijnen, geraadpleegd 2026 (Engelstalig) — richtlijnen.nhg.org
• NVKC (Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie) — Microalbumine — allesovertesten.nl, geraadpleegd 2026 — www.allesovertesten.nl
• NVKC — Eiwit in urine — allesovertesten.nl, geraadpleegd 2026 — www.allesovertesten.nl
• NVKC — eGFR (CKD-EPI) — allesovertesten.nl, geraadpleegd 2026 — www.allesovertesten.nl
• Thuisarts.nl (NHG) — Ik heb nierschade — Thuisarts, geraadpleegd 2026 — www.thuisarts.nl
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Chronic Kidney Disease Tests and Diagnosis — NIDDK, National Institutes of Health, herzien 2025 (Engelstalig) — www.niddk.nih.gov
• MedlinePlus, National Library of Medicine — Microalbumin Creatinine Ratio — MedlinePlus Medical Test, herzien 2024 (Engelstalig) — medlineplus.gov
• Centers for Disease Control and Prevention — Testing for Chronic Kidney Disease — CDC Kidney Disease, 2024 (Engelstalig) — www.cdc.gov
• Grams ME, Coresh J, Matsushita K, et al. — Estimated Glomerular Filtration Rate, Albuminuria, and Adverse Outcomes: An Individual-Participant Data Meta-Analysis — JAMA, 2023 — doi:10.1001/jama.2023.17002
• Khan SS, Matsushita K, Sang Y, et al. — Development and Validation of the American Heart Association’s PREVENT Equations — Circulation, 2023 — doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.123.067626
• Neuen BL, Fletcher RA, Anker SD, et al. — SGLT2 Inhibitors and Kidney Outcomes by Glomerular Filtration Rate and Albuminuria: A Meta-Analysis — JAMA, 2026 — doi:10.1001/jama.2025.20834
• Aderoju YBG, Hayford FEA, Achempim-Ansong G, et al. — Exploring the application of Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) in the management of patients with Chronic Kidney Disease: A systematic review and meta-analysis — Clinical Nutrition ESPEN, 2025 — doi:10.1016/j.clnesp.2025.08.030

Verder lezen

• Lees over het lage albumineverlies in stadium A2 in onze uitleg over microalbuminurie.
• Bekijk de filterkant van de indeling met onze uitleg over de eGFR-waarde.
• Lees over de afvalstof onder de deelstreep in onze uitleg over kreatinine.
• Vergelijk met de bredere stripmeting in onze uitleg over eiwit in de urine.
• Begrijp het bloedeiwit boven de deelstreep met onze uitleg over albumine in het bloed.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Een urine-uitslag met albumine, kreatinine en een ratio in mg/mmol legt zelden uit wat die drie getallen samen betekenen. Het beeld wordt pas duidelijk als je eGFR, je bloeddruk en je bloedsuiker ernaast staan. BloodSense leest je geüploade labuitslag en zet die in eenvoudige taal in context, ook verwante tests zoals albumine in urine, kreatinine in urine en bloed, eGFR en nuchtere glucose. Zo begrijp je wat je uitslag zegt en waar je naar kunt vragen. Het rapport stelt geen diagnose en vervangt je huisarts niet.

Upload je labuitslag en ontvang je rapport binnen enkele minuten