Seleniumtekort: symptomen, selenium in je bloed en wat je uitslag betekent

Een seleniumtekort komt in Nederland zelden voor, maar een seleniumbepaling in het bloed laat zien of je te weinig of juist te veel van dit spoorelement hebt. De test meet hoeveel selenium (ook seleen genoemd) in je serum of plasma zit, en wordt meestal aangevraagd als een arts een tekort of een overschot vermoedt. Je hebt maar heel weinig selenium nodig, maar het staat centraal in je afweer tegen oxidatieschade en in het vermogen van je schildklier om haar eigen hormoon actief te maken. De afstand tussen te weinig en te veel is bij selenium kleiner dan bij bijna elke andere voedingsstof. Het getal op je uitslag verdient dus een zorgvuldige blik. In dit artikel lees je wat de test meet, hoe je de referentiewaarden leest, waar een lage of hoge waarde op wijst, welke alledaagse factoren de uitslag vertekenen en wanneer een gesprek met je huisarts zinvol is.

Wat doet selenium in het lichaam en wat meet de test?

Selenium is een spoorelement: je lichaam heeft het in microgrammen nodig, niet in de milligrammen of grammen die nodig zijn voor calcium of magnesium. Volgens het Voedingscentrum werkt selenium als antioxidant die rode bloedcellen en andere cellen tegen beschadiging beschermt, maakt het zware metalen uit voeding minder giftig en zorgt het voor een goede werking van de schildklier. Na opname wordt het ingebouwd in ongeveer vijfentwintig speciale eiwitten, selenoproteïnen. Daaronder vallen glutathionperoxidasen, die schadelijke bijproducten van de stofwisseling onschadelijk maken, en dejodasen, de enzymen die het voorraadhormoon van de schildklier omzetten in de actieve vorm. Een bloedtest ziet die enzymen niet direct; hij meet het mineraal dat beschikbaar is om ze te maken.

Serum, plasma en volbloed

De meeste laboratoria meten selenium in serum of plasma. Dat weerspiegelt je inname van de afgelopen weken. Selenium in volbloed, inclusief wat in rode bloedcellen zit, verandert trager en laat enkele maanden inname zien. Een derde mogelijkheid, de activiteit van glutathionperoxidase in rode bloedcellen, meet de werking in plaats van de hoeveelheid, maar wordt vooral in onderzoek gebruikt. Staat er niet bij welk materiaal is gebruikt, dan zijn de referentiewaarden naast je uitslag de beste aanwijzing: volbloedwaarden liggen normaal hoger dan serumwaarden.

Waarom vraagt een arts selenium aan?

Selenium hoort niet bij een gewone controle. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie (NVKC) wordt seleen samen met koper, zink en chroom gemeten om een tekort aan sporenelementen op te sporen, dat meestal komt door ondervoeding en/of een verstoorde darmwerking. Artsen vragen het aan bij een opnamestoornis, langdurige voeding via een infuus, een heel beperkt dieet, hoge doses supplementen of schildklierklachten die de gewone tests niet verklaren. Tekorten komen zelden alleen voor. Lees daarom ook onze uitleg over zinktekort en zink in je bloed.

Seleniumwaarde: referentiewaarden en je uitslag lezen

Voor serumselenium bij volwassenen wordt vaak een referentiegebied van ongeveer 70 tot 150 microgram per liter (µg/L) gebruikt, al stelt elk lab eigen grenzen vast. Het Office of Dietary Supplements van de Amerikaanse NIH beschouwt 80 µg/L of meer in serum of plasma als voldoende bij gezonde mensen. Waarden een paar punten buiten de grenzen zijn niet automatisch een diagnose. Ze zijn een uitnodiging om naar je voeding, klachten en andere labwaarden samen te kijken.

Een praktische leestabel

Eenheden en verschillen tussen laboratoria

Uitslagen staan in µg/L, in µg/dL of in micromol per liter (µmol/L). Eén µg/dL is tien µg/L, en één µmol/L is ongeveer negenenzeventig µg/L. Reken om voordat je twee uitslagen vergelijkt; dat scheelt veel onnodige zorgen. Het seleniumgehalte van de bodem verschilt sterk per regio. Het Voedingscentrum schrijft dat de hoeveelheid selenium in plantaardige producten, zoals volkoren graanproducten en groente, afhangt van het seleniumgehalte in de bodem. Een referentiegebied uit het ene land kan dus iets anders liggen dan uit een ander land.

Wat zijn de symptomen van een seleniumtekort?

Een seleniumtekort heeft geen kenmerkende klacht; het Voedingscentrum noemt hartstoornissen, spierpijn en spierzwakte als symptomen van een tekort. Het Voedingscentrum schrijft ook dat een seleniumtekort in Nederland normaal gesproken niet voorkomt, maar dat onbekend is of en hoe vaak een (te) lage inname voorkomt. Komt een tekort voor, dan is het meestal het gevolg van iets anders en niet van een eenvoudig gat in de voeding.

Wie loopt het meeste risico?

Mensen met de ziekte van Crohn, coeliakie of een darmoperatie nemen minder op van wat ze eten. Wie langdurig voeding via een infuus krijgt, is volledig afhankelijk van wat erin zit. Mensen die dialyseren verliezen spoorelementen tijdens de behandeling, en mensen met hiv hebben vaak lagere waarden. Ook heel strenge eliminatiediëten, veel alcohol en gevorderde leverziekte verlagen de waarde. Volgens het Voedingscentrum lopen mensen die vooral plantaardig of biologisch eten een groter risico op een mogelijk te lage inname. Omdat een laag selenium vaak samengaat met andere tekorten, kijken artsen vaak naar meerdere waarden tegelijk. Lees ook onze uitleg over vitamine E in je bloed, een tweede antioxidant.

Klachten die bij een lage uitslag kunnen horen

Mensen melden moeheid, spierzwakte of spierpijn, dunner haar, trage wondgenezing en vaker infecties. Twee ziekten zijn in de wereld in verband gebracht met een ernstig, langdurig tekort in gebieden met een seleniumarme bodem: de ziekte van Keshan, die de hartspier aantast, en de ziekte van Kashin-Beck, die gewrichten en groeiend bot aantast. Geen van beide komt in de gewone Nederlandse praktijk voor. Omdat moeheid zoveel oorzaken heeft, kijken artsen meestal tegelijk naar ijzervoorraad en ontsteking. Sluit een veel vaker voorkomende oorzaak van moeheid uit met onze uitleg over de ferritinewaarde.

Hoe vul je een seleniumtekort aan?

Volgens het Voedingscentrum zit selenium in veel voedingsmiddelen, vooral in vis en bepaalde noten; ook in vlees, omdat aan bijna al het veevoer selenium wordt toegevoegd. De adequate inname van de Gezondheidsraad is 70 microgram per dag voor volwassenen (ook tijdens de zwangerschap) en 85 microgram bij borstvoeding. Gemiddeld neem je ongeveer 70 % van het selenium uit je voeding op. Paranoten bevatten heel veel selenium: met een handje paranoten kom je al boven de aanvaardbare bovengrens. Het Voedingscentrum raadt daarom aan te variëren met ongezouten gemengde noten. Een supplement is alleen zinvol bij een vastgesteld tekort en in overleg met je arts.

Wat gebeurt er bij te veel selenium?

Een hoog selenium is bijna altijd een verhaal over supplementen. Het Voedingscentrum schrijft dat je via eten niet makkelijk te veel selenium binnenkrijgt, behalve met paranoten, maar dat de kans bestaat bij supplementen. Een multivitamine, een antioxidantformule en een product ‘voor de schildklier’ samen kunnen een bedoelde dosis ongemerkt verdrievoudigen.

Selenose herkennen

Een langdurig overschot geeft selenose. Volgens het Office of Dietary Supplements van de NIH zijn de bekendste tekenen haaruitval en brosse of loslatende nagels, vaak met een knoflookgeur uit de mond, een metaalsmaak, huiduitslag, misselijkheid, diarree, moeheid, prikkelbaarheid en veranderingen in het zenuwstelsel. Het Voedingscentrum noemt verlies van haar, nagels en tanden, huidbeschadigingen en aandoeningen van het zenuwstelsel. Deze klachten ontstaan langzaam. Daarom is een bloedmeting betrouwbaarder dan jezelf beoordelen.

Hoeveel is te veel?

Deze cijfers komen van het Voedingscentrum. De Amerikaanse NIH hanteren een hogere bovengrens van 400 microgram per dag, maar in Nederland en Europa geldt de EFSA-grens. De praktische les: de nuttige dosis en de riskante dosis liggen niet ver uit elkaar, veel dichter bij elkaar dan de meeste mensen denken als ze een supplement kopen. Te veel van het ene spoorelement kan een ander uit balans brengen, dus artsen meten de groep soms samen. Lees ook onze uitleg over koper in je bloed, een mineraal dat makkelijk door supplementen wordt verstoord.

Selenium, je schildklier en auto-immuniteit

De schildklier bevat per gram weefsel meer selenium dan enig ander orgaan. Dat verklaart waarom zoveel seleniumonderzoek schildklieronderzoek is.

Selenoproteïnen in de schildklier

Bij het maken van schildklierhormoon ontstaat waterstofperoxide, een reactieve stof die de klier zou beschadigen als die niet werd opgeruimd. Seleniumhoudende enzymen ruimen die op. Andere selenoproteïnen, de dejodasen, zetten thyroxine (T4) om in het actievere trijoodthyronine (T3) dat je weefsels gebruiken. Een tekort kan dus zowel de veiligheid als de efficiëntie van de hormoonaanmaak raken. Begrijp het hormoon dat het hele systeem aanstuurt met onze uitleg over de TSH-waarde.

Welke schildkliertests horen erbij?

Werd selenium aangevraagd vanwege schildklierklachten, dan staat het zelden alleen. TSH laat zien hoe hard de hypofyse de klier aanstuurt, vrij T4 (fT4) laat zien wat de klier maakt, en antistoffen tegen schildklierperoxidase (anti-TPO) laten zien of de afweer de klier aanvalt. Lees over de antistof die auto-immuunthyreoïditis kenmerkt in onze uitleg over de anti-TPO-test. De aandoening waar deze waarden het vaakst naar wijzen, staat in onze uitleg over een te langzaam werkende schildklier.

Wat kan een seleniumuitslag vertekenen?

Eén getal is een momentopname van één ochtend, en een aantal gewone omstandigheden verschuift die momentopname zonder dat er iets mis is met je voeding.

Ontsteking, eiwitten en tijdstip

Selenium reist door het bloed gebonden aan transporteiwitten. Bij infectie, letsel of een andere acute ontsteking verschuiven die eiwitten en daalt serumselenium tijdelijk. Dat kan op een tekort lijken. Hetzelfde gebeurt als de eiwitten in het bloed laag zijn door leverziekte of ondervoeding. Daarom lezen artsen selenium vaak naast een ontstekingsmarker en een eiwitmarker. Lees over de marker die ontsteking aangeeft in onze uitleg over de CRP-waarde, en over het transporteiwit dat veel mineraaluitslagen beïnvloedt in onze uitleg over de albuminewaarde.

Afname en verschillen tussen laboratoria

Metingen van spoorelementen zijn ongewoon gevoelig voor vervuiling, omdat gewone rubberen doppen en sommige materialen sporen van metalen bevatten. Laboratoria gebruiken daarom speciale buisjes, en een monster in het verkeerde buisje kan vals hoog uitvallen. Ook de methoden verschillen per lab, dus vergelijk een waarde bij voorkeur met een eerdere uitslag van hetzelfde lab. Slik je supplementen, let dan op het tijdstip: een dosis vlak voor de bloedafname verhoogt de uitslag zonder veel te zeggen over je status op langere termijn. Hoe een ander spoorelement zich bij testen gedraagt, lees je in onze uitleg over chroom in je bloed.

Wanneer bespreek je je seleniumuitslag met je huisarts?

Gebruik deze signalen, en niet alleen de grootte van de afwijking, om te bepalen hoe snel je actie onderneemt.

• Haaruitval, brosse of loslatende nagels, een aanhoudende knoflookgeur uit de mond of een metaalsmaak bij een hoge uitslag zijn een reden voor snelle medische beoordeling, omdat dit de klassieke tekenen van selenose zijn.
• Elke uitslag boven de referentiewaarden terwijl je supplementen slikt, is het bespreken waard voor je volgende dosis. Neem alle etiketten mee.
• Een lage uitslag samen met darmklachten, onbedoeld gewichtsverlies of een bekende darmziekte wijst op een opnameprobleem dat zelf onderzocht moet worden.
• Een lage uitslag met schildklierklachten hoort samen met je schildkliertests te worden gelezen.
• Doofheid, tintelingen of onvastheid bij een heel hoge of heel lage uitslag vragen om medische aandacht zonder op een herhaling te wachten.

Tussen die situaties in vraagt een grensgeval meestal om een blik op je voeding en een herhaling na twee à drie maanden, omdat selenium in het bloed langzaam op de inname reageert. Lees ook onze uitleg over magnesium in je bloed, een mineraal dat vaak tegelijk wordt gemeten.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

Onderzoek van de afgelopen drie jaar heeft wat artsen al dachten over selenium scherper gemaakt, niet omvergegooid. Drie bevindingen springen eruit voor wie een uitslag in handen heeft.

Seleniumsupplementen bij de ziekte van Hashimoto

Een systematische review en meta-analyse in het tijdschrift Thyroid voegde vijfendertig gerandomiseerde studies samen. Seleniumsupplementen verlaagden TSH licht bij mensen met de ziekte van Hashimoto die nog geen schildklierhormoon gebruikten, en verlaagden de anti-TPO-antistoffen, met of zonder hormoon. Bijwerkingen kwamen niet vaker voor dan met placebo (Huwiler et al., 2024). Wat dit voor jou betekent: heb je een auto-immuunontsteking van de schildklier, dan kan selenium twee labwaarden iets gunstiger maken. De review vond echter geen verandering in de actieve schildklierhormonen zelf. Het is dus hooguit een aanvulling, geen behandeling. De zekerheid van het bewijs was matig, dus nieuwe studies kunnen het beeld nog veranderen.

Seleniumstatus en gezondheid op lange termijn

Een systematische review en meta-analyse uit 2025 in Redox Biology combineerde twintig bevolkingsstudies die grote groepen mensen jarenlang volgden. Hogere seleniumwaarden in het bloed gingen samen met minder sterfte in het algemeen en door hartziekten en kanker in het bijzonder (Cui et al., 2025). Wat dit voor jou betekent: een goede seleniumstatus lijkt samen te gaan met een betere gezondheid op lange termijn, maar dit is een waargenomen verband, geen bewijs dat een supplement dat voordeel geeft. De auteurs concludeerden zelf dat studies bij mensen met een echt tekort nog nodig zijn. Dit lezen als pleidooi voor hoge doses supplementen gaat veel verder dan de gegevens toelaten.

Waar het bewijs nog onzeker is

Een overzichtsartikel uit 2025 in het Journal of Trace Elements in Medicine and Biology bekeek het hele veld en kwam bewust voorzichtig uit: selenium lijkt het meest veelbelovend bij auto-immuunziekte van de schildklier, vooral in de vorm selenomethionine, maar het bewijs blijft wisselend bij een te langzaam werkende schildklier, schildklierproblemen in de zwangerschap, struma en schildklierkanker (Linn et al., 2025). Een eerder overzicht van systematische reviews in Nutrients kwam tot hetzelfde oordeel: de daling van de antistoffen was echt, maar steunde op bewijs van lage zekerheid en verdween na twaalf maanden (Wang et al., 2023). Wat dit voor jou betekent: de resultaten hangen sterk af van waar je woont en hoeveel selenium je al had. Elke review herhaalt dezelfde waarschuwing over de giftigheid van te veel. Eerst testen, dan pas aanvullen is de praktische conclusie waar het onderzoek steeds naar wijst.

Woordenlijst

Veelgestelde vragen

Hoe heet de seleniumtest op een aanvraagformulier?

Meestal staat er selenium, seleen of Se, in serum of plasma. Sommige laboratoria bieden selenium in volbloed aan, en een paar meten het in een breder pakket sporenelementen of zware metalen, samen met zink en koper. Staat er alleen selenium, dan is het materiaal meestal serum. Dat onderscheid telt bij vergelijken, omdat volbloedwaarden normaal hoger liggen dan serumwaarden van dezelfde persoon op dezelfde dag.

Wat is een normale seleniumwaarde in het bloed?

Veel laboratoria gebruiken voor serum bij volwassenen ongeveer 70 tot 150 µg/L, en de NIH beschouwen 80 µg/L of meer als voldoende bij gezonde mensen. De grenzen verschillen per lab, omdat ze op lokale groepen zijn gebaseerd en het seleniumgehalte van de bodem per regio verschilt. Lees je waarde altijd naast de grenzen op je eigen uitslag.

Wat veroorzaakt een te hoge seleniumwaarde?

Meestal supplementen, vooral als meerdere producten samen worden gebruikt die elk selenium bevatten zonder dat het totaal opvalt. Heel veel paranoten is de andere bekende oorzaak. Blootstelling via werk en, zelden, verkeerd geëtiketteerde of vervuilde producten verklaren de rest. Een dosis vlak voor de bloedafname kan één meting ook verhogen.

Wat gebeurt er bij te veel selenium?

De eerste en bekendste tekenen zijn haaruitval en nagels die broos worden, ribbels krijgen of loslaten. Veel mensen merken ook een knoflookgeur uit de mond en een metaalsmaak. Misselijkheid, diarree, huiduitslag, moeheid en prikkelbaarheid kunnen volgen, en een langdurig overschot kan doofheid of tintelingen geven. Omdat deze klachten geleidelijk ontstaan en op veel andere aandoeningen lijken, worden ze zonder bloedmeting makkelijk gemist.

Hoe verlaag ik een te hoog selenium?

In de praktijk betekent verlagen: de bron weghalen. Stop of verminder supplementen in overleg met je arts, controleer elk etiket, ook van multivitaminen en producten voor schildklier of afweer, en eet paranoten af en toe in plaats van dagelijks. De waarde in het bloed daalt geleidelijk over weken tot maanden. Stop een voorgeschreven supplement niet zelf, en vraag om een herhaling in plaats van aan te nemen dat het probleem weg is.

Moet ik selenium slikken als mijn schildklier te langzaam werkt?

Niet automatisch. Onderzoek laat zien dat selenium de schildklierantistoffen bij een auto-immuunontsteking kan verlagen, maar het vervangt geen behandeling met schildklierhormoon, en het bewijs is zwakker voor een te langzaam werkende schildklier in het algemeen. Het effect hangt ook af van of je al te weinig had, en dat is precies wat een bloedtest laat zien. Omdat een nuttige en een schadelijke dosis dicht bij elkaar liggen, beslis je dit samen met de arts die je schildklier behandelt, bij voorkeur na een meting.

Bronnen

• Voedingscentrum — Selenium (seleen) — voedingscentrum.nl, 2026 — voedingscentrum.nl
• NVKC, Alles over testen — Sporenelementen — allesovertesten.nl, 2026 — allesovertesten.nl
• Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health — Selenium: Fact Sheet for Health Professionals — NIH ODS, updated 2025 (Engelstalig) — ods.od.nih.gov
• MedlinePlus, National Library of Medicine — Selenium in diet — MedlinePlus Medical Encyclopedia, reviewed 2025 (Engelstalig) — medlineplus.gov
• Cleveland Clinic — Mineral Deficiency: Symptoms, Causes and Treatment — Cleveland Clinic Health Library, 2025 (Engelstalig) — my.clevelandclinic.org
• Huwiler VV, Maissen-Abgottspon S, Stanga Z, Mühlebach S, Trepp R, Bally L, Bano A — Selenium Supplementation in Patients with Hashimoto Thyroiditis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials — Thyroid, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1089/thy.2023.0556
• Cui Z, Xie R, Lu X, Schomburg L, Brenner H, Schöttker B — Associations of selenium status with all-cause and cause-specific mortality: a systematic review and meta-analysis of cohort studies — Redox Biology, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.redox.2025.103755
• Linn YH, Aziz S, Mok SL — Selenium status and supplementation in thyroid disorders: A narrative review of current evidence — Journal of Trace Elements in Medicine and Biology, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.jtemb.2025.127799
• Wang YS, Liang SS, Ren JJ, Wang ZY, Deng XX, Liu WD, Yan YL, Song GH, Li XX — The Effects of Selenium Supplementation in the Treatment of Autoimmune Thyroiditis: An Overview of Systematic Reviews — Nutrients, 2023 (Engelstalig) — doi.org/10.3390/nu15143194

Verder lezen

• Meet het hormoon dat je schildklier echt afgeeft met onze uitleg over vrij T4 (fT4).
• Volg het actieve hormoon dat seleniumafhankelijke enzymen maken in onze uitleg over vrij T3 (fT3).
• Begrijp de antistoffentest voor auto-immuunziekte van de schildklier in onze uitleg over anti-TPO-antistoffen.
• Herken het tegenovergestelde schildklierprobleem met onze uitleg over een te snel werkende schildklier.
• Zet je spoorelementen in context met het onderzoek dat er het vaakst naast wordt geprikt in onze uitleg over het bloedbeeld.

Je labuitslag begrijpen met BloodSense

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen

Een seleniumwaarde krijgt pas betekenis naast je schildklierwaarden, je ontstekingswaarden en je eigen klachten. BloodSense leest je labuitslag in samenhang en legt in begrijpelijke taal uit wat een lage of hoge seleniumwaarde kan betekenen en hoe die zich verhoudt tot TSH, vrij T4, zink en andere waarden. Je krijgt ook een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies, en het vervangt het oordeel van je huisarts niet.